NEP 2020 : परीक्षापद्धतीतील सोपे आणि महत्वाचे बदल

राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 (NEP 2020) विद्यार्थ्यांची परीक्षा आणि मूल्यमापन करण्याची पद्धत बदलत आहे. आता फक्त वर्षातून एकच मोठी परीक्षा न घेता, वर्षभरातील शिकण्यावर जास्त भर दिला जातो. यामुळे विद्यार्थ्यांवरील ताण कमी होतो.

3री, 5वी आणि 8वीमध्ये घेतल्या जाणाऱ्या मूल्यमापनाचा उद्देश विद्यार्थ्यांची शिकण्याची प्रगती समजणे हा आहे. 10वी आणि 12वीच्या बोर्ड परीक्षा राहतील, पण त्या आता फक्त पाठांतर नव्हे तर विचारशक्ती, समस्यासोडवणे आणि ज्ञानाचा वापर तपासतील.

NEP 2020 नुसार बोर्ड परीक्षा वर्षातून दोनदा घेण्याची संधी मिळू शकते, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना सुधारणा करण्याची संधी मिळते. तसेच सत्रीय, मॉड्युलर आणि प्रकल्पाधारित मूल्यमापनाला प्राधान्य दिले जाईल. PARAKH नावाचे नवीन राष्ट्रीय मंडळ देशभर एकसमान आणि गुणवत्तापूर्ण परीक्षेचे नियम ठरवेल. यामुळे विविध बोर्डांतील फरक कमी होतील.

उच्च शिक्षणात विद्यार्थ्यांचा अभ्यास फक्त अंतिम परीक्षेवर ठरत नाही; प्रकल्प, सादरीकरणे, असाइनमेंट आणि सतत मूल्यमापनावर भर असेल. विद्यार्थ्यांना आवडीनुसार विषय निवडण्याचे स्वातंत्र्य मिळाल्याने त्यांचे शिक्षण अधिक आनंददायी आणि उपयुक्त होते. ते स्वतःचा अभ्यासमार्ग ठरवू शकतात आणि भविष्यासाठी चांगली तयारी करू शकतात.

NEP 2020 मध्ये उच्च शिक्षणासाठी क्रेडिट सिस्टीम आणि APAR/ABC (Academic Bank of Credits) ही मोठी सुधारणा आणली आहे. या व्यवस्थेत विद्यार्थ्याने वेगवेगळ्या विद्यापीठांमध्ये किंवा कोर्सेसमध्ये मिळवलेले क्रेडिट्स एका डिजिटल खात्यात जमा केले जातात. हे क्रेडिट्स पुढे पदवी, डिप्लोमा किंवा सर्टिफिकेट पूर्ण करण्यासाठी वापरता येतात. यामुळे विद्यार्थी एकाच कोर्सला बांधून राहत नाहीत; ते मध्ये ब्रेक घेऊ शकतात, इतर कॉलेजमध्ये शिक्षण पुढे चालू ठेवू शकतात आणि आपल्या सोयीने शिकण्याची गती ठरवू शकतात. ही पद्धत शिक्षण अधिक लवचिक, विद्यार्थी-केंद्रित आणि संधी वाढवणारी आहे.

NEP 2020 नुसार ऑनलाइन कोर्सेसचे क्रेडिटदेखील मान्य केले जाणार आहे. SWAYAM, MOOCs, NPTEL यांसारख्या प्लॅटफॉर्मवरील कोर्सेस करून विद्यार्थी क्रेडिट मिळवू शकतात आणि ते त्यांच्या पदवी किंवा अभ्यासक्रमात समाविष्ट केले जातील. एकूणच, NEP 2020 ची नवीन परीक्षापद्धती विद्यार्थ्यांना आत्मविश्वास देणारी, तणावरहित आणि कौशल्य वाढवणारी आहे. हे धोरण अधिक जागरूक, विचारशील आणि जबाबदार नागरिक घडवण्याचे उद्दिष्ट ठेवते.

– सुरज दिलीपराव कुलकर्णी

Keywords / Hashtags:
#NEP2020 #AssessmentReform #EducationIndia #ExamsInIndia #CompetencyBasedLearning #StudentChoice #HolisticEducation #EvaluationReform