Tag: Education

  • рд╕рд░реНрд╡рд╛рдВрд╕рд╛рдареА рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рдХрд╛ рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреА рдЖрд╣реЗрдд

    рд╕рд░реНрд╡рд╛рдВрд╕рд╛рдареА рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рдХрд╛ рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреА рдЖрд╣реЗрдд

    рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рд╣реА рдлрдХреНрдд рдиреЗрддреГрддреНрд╡рд╛рдЪреНрдпрд╛ рднреВрдорд┐рдХреЗрдд рдЕрд╕рдгрд╛рд▒реНрдпрд╛ рд▓реЛрдХрд╛рдВрд╕рд╛рдареАрдЪ рдЕрд╕рддрд╛рдд рдЕрд╕рд╛ рдЧреИрд░рд╕рдордЬ рдЕрдиреЗрдХрд╛рдВрдордзреНрдпреЗ рдЖрдврд│рддреЛ. рдкрдг рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖рд╛рдд, рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереА, рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХ, рдЙрджреНрдпреЛрдЬрдХ, рдлреНрд░реАрд▓рд╛рдиреНрд╕рд░ рдЖрдгрд┐ рдЕрдЧрджреА рдЧреГрд╣рд┐рдгреАрдВрд╕рд╛рдареАрд╣реА рд╣реА рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рддрд┐рддрдХреАрдЪ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЕрд╕рддрд╛рдд. рдЖрдЬрдЪреНрдпрд╛ рдЬрдЧрд╛рдд рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд╖рдорддрд╛, рд╕рд╣рдХрд╛рд░реНрдп рдЖрдгрд┐ рд▓рд╡рдЪрд┐рдХрддрд╛ рдпрд╛рдВрд╡рд░ рдпрд╢ рдЕрд╡рд▓рдВрдмреВрди рдЖрд╣реЗтАФрдЖрдгрд┐ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рд╡реНрдпрдХреНрддреАрдВрдирд╛ рд╡реИрдпрдХреНрддрд┐рдХ рд╡ рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХ рдЬреАрд╡рдирд╛рддреАрд▓ рдЖрд╡реНрд╣рд╛рдирд╛рдВрдирд╛ рдЖрддреНрдорд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╛рд╕рд╛рдиреЗ рд╕рд╛рдореЛрд░реЗ рдЬрд╛рдгреНрдпрд╛рд╕ рдорджрдд рдХрд░рддрд╛рдд.

    рдЙрддреНрддрдо рдирд┐рд░реНрдгрдпрдХреНрд╖рдорддрд╛


    рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рдкрд░рд┐рд╕реНрдерд┐рддреАрдЪреЗ рд╡рд┐рд╢реНрд▓реЗрд╖рдг рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдЪреА, рдЙрдкрд▓рдмреНрдз рдкрд░реНрдпрд╛рдпрд╛рдВрдЪреЗ рдореВрд▓реНрдпрдорд╛рдкрди рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдЪреА рдЖрдгрд┐ рдпреЛрдЧреНрдп рдирд┐рд░реНрдгрдп рдШреЗрдгреНрдпрд╛рдЪреА рдХреНрд╖рдорддрд╛ рд╡рд╛рдврд╡рддрд╛рдд. рдХрд░рд┐рдЕрд░ рдорд╛рд░реНрдЧ рдирд┐рд╡рдбрдгреЗ, рдкреНрд░рдХрд▓реНрдкрд╛рдЪреА рдЖрдЦрдгреА рдХрд░рдгреЗ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрдитАФрдпреЛрдЧреНрдп рдирд┐рд░реНрдгрдп рдШреЗрдгреЗ рдЪреБрдХрд╛ рдХрдореА рдХрд░рддреЗ рдЖрдгрд┐ рдкрд░рд┐рдгрд╛рдо рдЪрд╛рдВрдЧрд▓реЗ рдорд┐рд│рд╡реВрди рджреЗрддреЗ.

    рд╕рдВрд╡рд╛рджрдХреМрд╢рд▓реНрдп рд╕реБрдзрд╛рд░рдгрд╛


    рдЪрд╛рдВрдЧрд▓реЗ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрдХ рд╕реНрдкрд╖реНрдЯрдкрдгреЗ рдмреЛрд▓рддрд╛рдд рдЖрдгрд┐ рдордирд╛рдкрд╛рд╕реВрди рдРрдХрддрд╛рдд. рдХреЛрдгрддреАрд╣реА рднреВрдорд┐рдХрд╛ рдЕрд╕реЛ, рдкреНрд░рднрд╛рд╡реА рд╕рдВрд╡рд╛рдж рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдорд╛рдВрдбрдгреНрдпрд╛рдд, рдорддрднреЗрдж рд╕реЛрдбрд╡рдгреНрдпрд╛рдд рдЖрдгрд┐ рдирд╛рддреЗрд╕рдВрдмрдВрдз рдЕрдзрд┐рдХ рдордЬрдмреВрдд рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдд рдорджрдд рдХрд░рддреЛ.

    рд╡реЗрд│ рд╡ рд╕рд╛рдзрдирд╛рдВрдЪреЗ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди


    рдЕрд╕рд╛рдЗрдиреНрдореЗрдВрдЯреНрд╕ рд╕рд╛рдВрднрд╛рд│рдгрд╛рд░реЗ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереА рдЕрд╕реЛрдд рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдбреЗрдбрд▓рд╛рдЗрдирдЪрд╛ рддрд╛рдг рдЕрд╕рд▓реЗрд▓реЗ рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХтАФрд╡реЗрд│ рд╡ рд╕рдВрд╕рд╛рдзрдирд╛рдВрдЪреЗ рдпреЛрдЧреНрдп рдирд┐рдпреЛрдЬрди рдЕрддреНрдпрдВрдд рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреЗ рдЖрд╣реЗ. рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рдкреНрд░рд╛рдзрд╛рдиреНрдпрдХреНрд░рдо рдард░рд╡рдгреЗ, рддрд╛рдг рдХрдореА рдХрд░рдгреЗ рдЖрдгрд┐ рдЙрддреНрдкрд╛рджрдХрддрд╛ рд╡рд╛рдврд╡рдгреЗ рдпрд╛рд╕рд╛рдареА рд╕рд╣рд╛рдпреНрдпрдХ рдард░рддрд╛рдд.

    рдиреЗрддреГрддреНрд╡ рдЖрдгрд┐ рдкреБрдврд╛рдХрд╛рд░


    рдиреЗрддреГрддреНрд╡рд╛рд╕рд╛рдареА рдкрджрд╡реАрдЪреА рдЧрд░рдЬ рдирд╕рддреЗ. рдкреБрдврд╛рдХрд╛рд░ рдШреЗрдгреЗ, рдкреНрд░реЗрд░рдгрд╛ рджреЗрдгреЗ рдЖрдгрд┐ рдЬрдмрд╛рдмрджрд╛рд░реАрдиреЗ рд╡рд╛рдЧрдгреЗ рд╣реЗрдЪ рдиреЗрддреГрддреНрд╡рд╛рдЪреЗ рдЦрд░реЗ рд▓рдХреНрд╖рдг рдЖрд╣реЗ. рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рдХреБрдард▓реНрдпрд╛рд╣реА рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдгрд╛рдд рд╕рдХрд╛рд░рд╛рддреНрдордХ рдкреНрд░рднрд╛рд╡ рдЯрд╛рдХрдгреНрдпрд╛рдЪреА рдХреНрд╖рдорддрд╛ рджреЗрддрд╛рдд.

    рд╕рдорд╕реНрдпрд╛рдВрдЪреЗ рдирд┐рд░рд╛рдХрд░рдг рдЖрдгрд┐ рдЪрд┐рдХрд┐рддреНрд╕рдХ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░


    рджреИрдирдВрджрд┐рди рдЬреАрд╡рдирд╛рдд рддрд╛рдВрддреНрд░рд┐рдХ, рднрд╛рд╡рдирд┐рдХ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдорд╛рдирд╡реА рд╕рдВрдмрдВрдзрд╛рдВрд╢реА рд╕рдВрдмрдВрдзрд┐рдд рдЕрдиреЗрдХ рд╕рдорд╕реНрдпрд╛ рдпреЗрддрд╛рдд. рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рд╕рдорд╕реНрдпрд╛рдВрдЪреЗ рддреБрдХрдбреЗ рдХрд░реВрди рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рд╕ рдЖрдгрд┐ рд╡реНрдпрд╡рд╣рд╛рд░реНрдп рд╕рдорд╛рдзрд╛рди рд╢реЛрдзрдгреНрдпрд╛рд╕ рдорджрдд рдХрд░рддрд╛рдд.

    рд╕рдВрдШрднрд╛рд╡рдирд╛ рдЖрдгрд┐ рд╕рд╣рдХрд╛рд░реНрдп


    рд╡рд░реНрдЧрдЦреЛрд▓реНрдпрд╛, рдХрд╛рдорд╛рдЪреЗ рдард┐рдХрд╛рдг рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рд╕рдорд╛рдЬтАФрдХреБрдареЗрд╣реА рд╕рдВрдШрднрд╛рд╡рдиреЗрдЪреЗ рдорд╣рддреНрддреНрд╡ рдЕрдореВрд▓реНрдп рдЖрд╣реЗ. рдЯреАрдордордзреНрдпреЗ рдХрд╛рдо рдХрд░рдгреЗ, рдХрд╛рдорд╛рдВрдЪреЗ рд╡рд┐рднрд╛рдЬрди рдХрд░рдгреЗ рдЖрдгрд┐ рдПрдХрдореЗрдХрд╛рдВрдирд╛ рд╕рд╣рдХрд╛рд░реНрдп рдХрд░рдгреЗ рдпрд╛рдореБрд│реЗ рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд╖рдорддрд╛ рд╡ рд╕реМрд╣рд╛рд░реНрдж рд╡рд╛рдврддреЗ.

    рд╡реИрдпрдХреНрддрд┐рдХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдЖрдгрд┐ рдХрд░рд┐рдЕрд░ рдкреНрд░рдЧрддреА


    рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рджрд╛рдЦрд╡рдгрд╛рд░реЗ рд╡реНрдпрдХреНрддреА рдиреЗрд╣рдореА рд▓рдХреНрд╖рд╛рдд рд░рд╛рд╣рддрд╛рдд. рд╣реА рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рд╡реНрдпрдХреНрддреАрд▓рд╛ рдЕрдиреБрдХреВрд▓рдирд╢реАрд▓, рдЖрддреНрдорд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╛рд╕реА рдЖрдгрд┐ рд╕рдХреНрд╖рдо рдмрдирд╡рддрд╛рддтАФрдЬреА рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХ рдХрд░рд┐рдЕрд░рдордзреНрдпреЗ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЖрдгрд┐ рджреАрд░реНрдШрдХрд╛рд▓реАрди рд╡рд╛рдвреАрд╕рд╛рдареА рдлрд╛рдпрджреЗрд╢реАрд░ рдЖрд╣реЗрдд.

    рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХрддрд╛ рдЖрдгрд┐ рдЬрдмрд╛рдмрджрд╛рд░реАрдЪреА рдЬрд╛рдгреАрд╡ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рд╣реЛрддреЗ


    рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рдирд┐рдпреЛрдЬрди, рдЬрдмрд╛рдмрджрд╛рд░реА, рдХрд╛рдорд╛рдЪреА рдорд╛рд▓рдХреА рдЖрдгрд┐ рд╡реНрдпрд╛рд╡рд╕рд╛рдпрд┐рдХрддрд╛ рд╢рд┐рдХрд╡рддрд╛рддтАФрдЬреНрдпрд╛ рдЧреБрдгрд╛рдВрдореБрд│реЗ рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╛рд╕рд╛рд░реНрд╣рддрд╛ рдЖрдгрд┐ рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╕рдиреАрдпрддрд╛ рд╡рд╛рдврддреЗ.



    тАФ рд╢реНрд░реА. рд╕реБрд░рдЬ рджрд┐рд▓реАрдкрд░рд╛рд╡ рдХреБрд▓рдХрд░реНрдгреА

  • Why Managerial Skills Matter for Everyone

    Managerial skills are often associated only with people in leadership roles, but in reality, these skills are essential for students, professionals, entrepreneurs, freelancers, and even homemakers. In a world where efficiency, collaboration, and adaptability define success, managerial skills help individuals navigate both personal and professional challenges with confidence.



    1. Better Decision-Making

    Managerial skills sharpen your ability to analyse situations, evaluate alternatives, and make informed choices. Whether youтАЩre choosing a career path, planning a project, or managing finances, strong decision-making ensures fewer mistakes and better outcomes.

    2. Improved Communication

    Good managers communicate clearly and listen actively. These skills help everyoneтАФregardless of job titleтАФto express ideas effectively, resolve conflicts, and build healthier relationships.

    3. Time and Resource Management

    From students juggling assignments to working professionals balancing deadlines, managing time and resources is crucial. Managerial skills help prioritise tasks, reduce stress, and increase productivity.

    4. Leadership and Initiative

    You donтАЩt need a formal title to lead. Leadership is about taking initiative, motivating others, and acting responsibly. Managerial skills empower individuals to influence positively and inspire action in any environment.

    5. Problem-Solving and Critical Thinking

    Daily life is full of challengesтАФtechnical, emotional, or interpersonal. Managerial skills help individuals break down problems, think logically, and arrive at practical solutions.

    6. Teamwork and Collaboration

    Whether in a classroom, workplace, or community, collaboration is key. Understanding how to work in a team, delegate tasks, and support others enhances overall efficiency and harmony.

    7. Personal Growth and Career Advancement

    People who display managerial abilities often stand out. These skills make you adaptable, confident, and capableтАФqualities valued in every career path and essential for long-term growth.

    8. Building Professionalism and Responsibility

    Managerial skills teach accountability, planning, ownership of tasks, and professionalismтАФtraits that help establish trust and reliability.

    ┬аShri. Suraj Deeliprao Kulkarni

  • The Digital Learning Wave: How Online Education Is Changing India Forever

    India is witnessing a historic shift in the way education is understood, delivered and experienced. What began as a set of simple online lessons and animated videos has now transformed into a fullтАСfledged, governmentтАСrecognised digital ecosystemтАФcomplete with virtual universities, credit banks, online PhDs and remote job opportunities. Online education is no longer a backup option; it has become a driving force in shaping the future of learning in the country.

    COVIDтАС19: The Turning Point

    Online learning existed before, but it was the COVIDтАС19 pandemic that brought about a dramatic transformation. When schools and universities were forced to shut down, online classes became the only way to continue education. Teachers, students and institutions quickly adapted, embracing digital tools, virtual classrooms and remote assessments. This period revealed the potential of online learning and pushed India to rethink the very structure of its education system.

    As a result, digital learning went from being optional to essential, accelerating innovation across the education sector.

    Growth of Online Learning in India

    Several factors have contributed to the rapid rise of online education:

    • Affordable smartphones and data plans have made internet access widespread.
    • EdTech platforms such as BYJUтАЩS, Unacademy, Vedantu and others have introduced new ways to learn.
    • Government initiatives like SWAYAM, DIKSHA, PM eтАСVidya and NPTEL have increased the availability of quality digital content.

    This combination of technology, policy and demand has made online learning accessible to millions.

    Digital Universities: A New Model

    One of the most revolutionary developments has been the introduction of digital universities. These institutions offer fully online degree and diploma programmes, complete with virtual labs, digital libraries, interactive lessons and personalised learning pathways.

    For students who live far from major cities, those who cannot afford relocation, or professionals balancing work and study, digital universities have created new opportunities for higher education.

    Academic Bank of Credits (ABC): Freedom to Customise Education

    The Academic Bank of Credits is another forwardтАСthinking reform that gives learners greater flexibility and control. Under ABC:

    • Students can earn credits from multiple universities or platforms.
    • These credits are stored digitally and remain valid over time.
    • Learners can combine collected credits to complete a degree or diploma.

    This system supports lifelong learning and makes education more modular, personalised and studentтАСfriendly.

    From KidsтАЩ Videos to Online PhDs

    IndiaтАЩs online education ecosystem now spans the entire learning spectrum:

    • Young children learn through videos, games and interactive platforms.
    • School and college students use digital classes, eтАСbooks and online test platforms.
    • Graduates and professionals pursue online diplomas, certifications and skills training.
    • Universities even offer online PhD programmes, supported by digital research tools, remote supervision and hybrid evaluations.

    What started as simple content delivery has matured into complete academic and researchтАСlevel online learning.

    Government Recognition: Online = Offline

    A major milestone came when the Indian government formally declared that online degrees from accredited institutions are equivalent to offline degrees.
    This policy change:

    • Boosted trust in digital learning
    • Encouraged universities to expand online offerings
    • Helped students and employers treat online qualifications with equal value

    This recognition has played a key role in making online education a credible, mainstream alternative.

    Benefits of Online Education

    Online learning offers several advantages:

    • Flexibility: Study anytime, anywhere, at your own pace.
    • Affordability: Lower costs compared to traditional coaching and campus programmes.
    • Accessibility: Quality teachers and resources available nationwide.
    • Variety: Courses for every age group and interest, from coding to arts to competitive exams.

    These benefits have made online learning an essential tool for modern learners.

    Online Jobs: A Growing Digital Workforce

    The rise of online education has also created new employment opportunities, including:

    • Online tutors and educators
    • Content writers and course designers
    • Video editors, animators and studio technicians
    • Learning platform developers
    • Remote counsellors and research assistants

    With remote work becoming normal, digitalтАСfirst jobs continue to grow rapidly.

    Challenges That Still Exist

    Despite incredible progress, online education in India faces several challenges:

    • Uneven internet access, especially in rural regions
    • Lack of devices for economically weaker students
    • Screen fatigue and reduced social interaction
    • Variability in quality among online platforms

    Addressing these issues is essential for ensuring that digital learning remains inclusive.

    The Future: A Blended Learning Revolution

    India is moving towards a blended model combining the best of both worldsтАФonline flexibility and offline interaction. Advanced technologies like AIтАСdriven personalised learning, virtual simulations, adaptive assessments and digital classrooms will shape the future of education.

    As infrastructure improves and digital literacy spreads, online education will become even more powerful, diverse and accessible.

    Conclusion

    Online education in India has come a long wayтАФfrom children learning through simple videos to scholars pursuing online PhDs. With digital universities, the Academic Bank of Credits, government recognition of online degrees, and a booming digital job market, the country is embracing a modern, flexible and inclusive learning environment.

    This evolution marks not just a change in how students learn, but a transformation in how India prepares for the future. Online education has opened doors for millionsтАФand the journey is only just beginning.

    -Shri. Suraj Deeliprao Kulkarni (M.E., C-DAC)

    #OnlineEducation
    #DigitalLearning
    #EтАСLearningIndia
    #OnlineDegrees
    #DigitalUniversity
    #AcademicBankOfCredits
    #EdTechIndia
    #RemoteLearning
    #COVID19Education
    #OnlinePhD
    #FutureOfEducation
    #BlendedLearning
    #DigitalClassroom
    #EducationReformIndia
    #StudyFromHome
    #OnlineJobs
    #NEP2020
    #SkillDevelopment
    #VirtualLearning
    #LearningRevolution

  • рдХрд╛рд░реНрдмрди рдЙрддреНрд╕рд░реНрдЬрди, рдирд╡реАрдХрд░рдгреАрдп рдКрд░реНрдЬрд╛ рдЖрдгрд┐ рдЖрдкрд▓реА рднреВрдорд┐рдХрд╛

    #ClimateChange, #CarbonEmission, #RenewableEnergy, #SustainableLiving, #GreenIndia

    тАЬрдЖрдкрдг рдЖрдЬ рдирд┐рд╕рд░реНрдЧрд╛рд╢реА рдХрд╕реЗ рд╡рд╛рдЧрддреЛ, рдпрд╛рд╡рд░ рдЙрджреНрдпрд╛рдЪреЗ рднрд╡рд┐рд╖реНрдп рдард░рддреЗ.тАЭ-рдбреЙ. рдП. рдкреА. рдЬреЗ. рдЕрдмреНрджреБрд▓ рдХрд▓рд╛рдо

    рдЖрдкрдг рдЖрдЬ рдЬреНрдпрд╛ рд╣рд╡рд╛рдорд╛рди рдмрджрд▓рд╛рдВрдЪрд╛ рд╕рд╛рдордирд╛ рдХрд░рдд рдЖрд╣реЛрддтАФрдЕрдЪрд╛рдирдХ рдкреВрд░, рддреАрд╡реНрд░ рдЙрд╖реНрдгрддрд╛, рдкрд╛рд╡рд╕рд╛рдЪрд╛ рдЕрдирд┐рдпрдорд┐рддрдкрдгрд╛тАФрд╣реЗ рд╕рдЧрд│реЗ рдХрд╛рд╣реА рдЕрдЪрд╛рдирдХ рдШрдбрд▓реЗрд▓реЗ рдирд╛рд╣реА. рд╣реА рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рдЕрдиреЗрдХ рд╡рд░реНрд╖рд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдХреГрддреАрдВрдЪреА рдлрд│рдВ рдЖрд╣реЗрдд. рд╡рд╛рд╣рдирд╛рдВрдЪрд╛ рд╡рд╛рдврддрд╛ рд╡рд╛рдкрд░, рдХреЛрд│рд╢рд╛рд╡рд░ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рдд рд╡реАрдЬ, рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рдкреНрд░рджреВрд╖рдг рдЖрдгрд┐ рдЙрдкрднреЛрдЧрдкреНрд░рдзрд╛рди рдЬреАрд╡рдирд╢реИрд▓реА рдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдгрд╛рдд рдкреНрд░рдЪрдВрдб рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рдд рдХрд╛рд░реНрдмрди рдЙрддреНрд╕рд░реНрдЬрди рдЭрд╛рд▓реЗ рдЖрд╣реЗ.

    рд╣рд╛ рдкреНрд░рд╢реНрди рдХреЗрд╡рд│ рд╕рд░рдХрд╛рд░ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рд╡реИрдЬреНрдЮрд╛рдирд┐рдХрд╛рдВрдЪрд╛ рдирд╛рд╣реА; рддреЛ рдЖрдкрд▓рд╛ рд╕рдЧрд│реНрдпрд╛рдВрдЪрд╛ рдЖрд╣реЗ.

    рдЖрдкрдг рд╕рдзреНрдпрд╛ рдХреБрдареЗ рдЙрднреЗ рдЖрд╣реЛрдд?

    рднрд╛рд░рддрд╛рдиреЗ рдЕрд▓реАрдХрдбрдЪреНрдпрд╛ рдХрд╛рд│рд╛рдд рдХрд╛рд░реНрдмрди рдЙрддреНрд╕рд░реНрдЬрди рдХрдореА рдХрд░рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдХрд╛рд╣реА рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреА рдкрд╛рд╡рд▓реЗ рдЙрдЪрд▓рд▓реА рдЖрд╣реЗрдд. реирежреирем рдкрд╛рд╕реВрди рд╕рд┐рдореЗрдВрдЯ, рдЕреЕрд▓реНрдпреБрдорд┐рдирд┐рдпрдо, рдХрд╛рдЧрдж рдЖрдгрд┐ рд░рд╕рд╛рдпрдирд╛рдВрд╕рд╛рд░рдЦреНрдпрд╛ рдореЛрдареНрдпрд╛ рдЙрджреНрдпреЛрдЧрд╛рдВрдирд╛ тАЬрдХрдореА рдЙрддреНрд╕рд░реНрдЬрдитАЭ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдЪреА рд╕реНрдкрд╖реНрдЯ рд▓рдХреНрд╖реНрдпреЗ рджреЗрдгреНрдпрд╛рдд рдЖрд▓реА рдЖрд╣реЗрдд. рдЬреЗ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдкреНрд░рджреВрд╖рдг рдХрдореА рдХрд░рддреАрд▓, рддреНрдпрд╛рдВрдирд╛ рдЖрд░реНрдерд┐рдХ рдлрд╛рдпрджрд╛ рдорд┐рд│реЗрд▓. рдпрд╛рд╕рд╛рдареА рд╕реНрд╡рддрдВрддреНрд░ рдХрд╛рд░реНрдмрди рдХреНрд░реЗрдбрд┐рдЯ рдорд╛рд░реНрдХреЗрдЯ рд╕реБрд░реВ рд╣реЛрдгрд╛рд░ рдЖрд╣реЗ.


    рдХрд╛рд╣реА рд░рд╛рдЬреНрдпреЗ рдпрд╛ рдХрд╛рд░реНрдмрди рдХреНрд░реЗрдбрд┐рдЯреНрд╕рдордзреВрди рдорд╣рд╕реВрд▓рд╣реА рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рдХрд░рдд рдЖрд╣реЗрдд. рджреБрд╕рд░реАрдХрдбреЗ, рдкрд░рджреЗрд╢рд╛рдд рдирд┐рд░реНрдпрд╛рдд рдХрд░рдгрд╛рд▒реНрдпрд╛ рднрд╛рд░рддреАрдп рдЙрджреНрдпреЛрдЧрд╛рдВрдирд╛ рдЖрддрд╛ тАЬрдЖрдкрдг рдХрд┐рддреА рдкреНрд░рджреВрд╖рдг рдХрд░рддреЛтАЭ рдпрд╛рдЪрд╛ рддрдкрд╢реАрд▓ рджреНрдпрд╛рд╡рд╛ рд▓рд╛рдЧрдд рдЖрд╣реЗ. рддрд░реАрд╣реА рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡ рд╣реЗрдЪ рдЖрд╣реЗ рдХреА рднрд╛рд░рдд рдЕрдЬреВрдирд╣реА рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рд╡рд░ рдХреЛрд│рд╢рд╛рд╡рд░ рдЕрд╡рд▓рдВрдмреВрди рдЖрд╣реЗ, рдЖрдгрд┐ рд╣реАрдЪ рдЧреЛрд╖реНрдЯ рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рд╣рд╡рд╛рдорд╛рди рдХрд╛рдордЧрд┐рд░реАрд╡рд░ рдкрд░рд┐рдгрд╛рдо рдХрд░рдд рдЖрд╣реЗ.

    рдирд╡реАрдХрд░рдгреАрдп рдКрд░реНрдЬрд╛ : рдЖрд╢реЗрдЪрд╛ рдорд╛рд░реНрдЧ

    рдпрд╛ рд╕рдЧрд│реНрдпрд╛ рдЪрд┐рддреНрд░рд╛рдд рдирд╡реАрдХрд░рдгреАрдп рдКрд░реНрдЬрд╛ рд╣рд╛ рдПрдХ рдЙрдЬреНрдЬреНрд╡рд▓ рдорд╛рд░реНрдЧ рдЖрд╣реЗ. рд╕реВрд░реНрдп, рд╡рд╛рд░рд╛ рдЖрдгрд┐ рдкрд╛рдгреАтАФрд╣реЗ рдирд┐рд╕рд░реНрдЧрд╛рдХрдбреВрди рдорд┐рд│рдгрд╛рд░реЗ рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫ рдКрд░реНрдЬрд╛рд╕реНрддреНрд░реЛрдд рдЖрд╣реЗрдд. рднрд╛рд░рддрд╛рдд рд╕реМрд░ рдЖрдгрд┐ рдкрд╡рди рдКрд░реНрдЬреЗрдЪреА рдХреНрд╖рдорддрд╛ рдЭрдкрд╛рдЯреНрдпрд╛рдиреЗ рд╡рд╛рдврдд рдЖрд╣реЗ. реирежрейреж рдкрд░реНрдпрдВрдд рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рджреЗрд╢рд╛рдд рддрдпрд╛рд░ рд╣реЛрдгрд╛рд▒реНрдпрд╛ рд╡рд┐рдЬреЗрдкреИрдХреА рдореЛрдард╛ рд╣рд┐рд╕реНрд╕рд╛ рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫ рдКрд░реНрдЬреЗрддреВрди рдорд┐рд│рд╛рд╡рд╛, рд╣реЗ рдЖрдкрд▓реЗ рдЙрджреНрджрд┐рд╖реНрдЯ рдЖрд╣реЗ.

    рдЖрдЬ рдШрд░рд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдЫрддрд╛рд╡рд░ рд╕реМрд░ рдкреЕрдиреЗрд▓, рдЧрд╛рд╡рд╛рдВрдордзреНрдпреЗ рд╕реМрд░ рдкрдВрдк, рдкрд╡рдирдЪрдХреНрдХреНрдпрд╛ рдЖрдгрд┐ рдмреЕрдЯрд░реА рд╕рд╛рдард╡рдгреВрдХ рдпрд╛рдВрд╕рд╛рд░рдЦреНрдпрд╛ рдЧреЛрд╖реНрдЯреА рд╣рд│реВрд╣рд│реВ рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рд╣реЛрдд рдЖрд╣реЗрдд. рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгрдкреВрд░рдХ рдЗрдорд╛рд░рддреА рдЖрдгрд┐ рдкреБрдирд░реНрд╡рд╛рдкрд░рд╛рдЪреЗ рд╕рд╛рд╣рд┐рддреНрдп рд╡рд╛рдкрд░рд▓реНрдпрд╛рдиреЗ рдкреНрд░рджреВрд╖рдг рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рдд рдХрдореА рдХрд░рддрд╛ рдпреЗрддреЗ.

    рдкрдг рдпрд╛рдд рдЖрдкрдг рдХрд╛рдп рдХрд░реВ рд╢рдХрддреЛ?


    рдЗрдереЗрдЪ рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рдорд╛рдгрд╕рд╛рдЪреА рдЦрд░реА рднреВрдорд┐рдХрд╛ рд╕реБрд░реВ рд╣реЛрддреЗ.
    рдЖрдкрдг рд░реЛрдЬ рдШреЗрдд рдЕрд╕рд▓реЗрд▓реЗ рдЫреЛрдЯреЗ рдирд┐рд░реНрдгрдпрдЪ рдореЛрдард╛ рдмрджрд▓ рдШрдбрд╡рддрд╛рдд.

    рд╢рдХреНрдп рддрд┐рдереЗ рдмрд╕, рдЯреНрд░реЗрди, рдХрд╛рд░реНрдкреВрд▓ рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рд╕рд╛рдпрдХрд▓рдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдХрд░рд╛.
    рдЧрд░рдЬ рдирд╕рддрд╛рдирд╛ рджрд┐рд╡реЗ, рдкрдВрдЦреЗ, рдЪрд╛рд░реНрдЬрд░ рдмрдВрдж рдареЗрд╡рд╛.
    рдКрд░реНрдЬрд╛ рдмрдЪрдд рдХрд░рдгрд╛рд░реА рдЙрдкрдХрд░рдгреЗ рд╡рд╛рдкрд░рд╛.
    рдЕрдиреНрди рд╡рд╛рдпрд╛ рдШрд╛рд▓рд╡реВ рдирдХрд╛, рд╕реНрдерд╛рдирд┐рдХ рд╡ рд╣рдВрдЧрд╛рдореА рдЕрдиреНрди рдирд┐рд╡рдбрд╛.
    рдкрд╛рдгреА рдЬрдкреВрди рд╡рд╛рдкрд░рд╛.
    рдЕрдирд╛рд╡рд╢реНрдпрдХ рдкреНрд░рд╡рд╛рд╕ рдЖрдгрд┐ рдЙрдбреНрдбрд╛рдг рдЯрд╛рд│рд╛.
    рд╣реЗ рдЙрдкрд╛рдп рд╕реЛрдкреЗ рд╡рд╛рдЯрддрд╛рдд, рдкрдг рддреЗ рдорд┐рд│реВрди рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рдд рдХрд╛рд░реНрдмрди рдЙрддреНрд╕рд░реНрдЬрди рдХрдореА рдХрд░реВ рд╢рдХрддрд╛рдд.

    рдПрдХрдЯреНрдпрд╛рдиреЗ рдирд╛рд╣реА, рдПрдХрддреНрд░

    рдЖрдкрдг рдПрдХрдЯреЗ рд╕рдЧрд│рдВ рдмрджрд▓реВ рд╢рдХрдд рдирд╛рд╣реА, рдкрдг рдПрдХрддреНрд░ рдЖрд▓реЛ рддрд░ рдирдХреНрдХреАрдЪ рдмрджрд▓ рдШрдбрд╡реВ рд╢рдХрддреЛ.
    рд╕реНрдерд╛рдирд┐рдХ рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдг рдЧрдЯрд╛рдВрдордзреНрдпреЗ рд╕рд╣рднрд╛рдЧреА рд╣реЛрдгреЗ, рдореБрд▓рд╛рдВрд╢реА рд╡ рдорд┐рддреНрд░рд╛рдВрд╢реА рдпрд╛ рд╡рд┐рд╖рдпрд╛рд╡рд░ рдмреЛрд▓рдгреЗ, рд╕рдорд╛рдЬрд╛рдд рдЪрд░реНрдЪрд╛ рдШрдбрд╡реВрди рдЖрдгрдгреЗ рдЖрдгрд┐ рдорддрджрд╛рд░ рдореНрд╣рдгреВрди рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгрдкреВрд░рдХ рдзреЛрд░рдгрд╛рдВрдирд╛ рдкрд╛рдард┐рдВрдмрд╛ рджреЗрдгреЗтАФрд╣реАрджреЗрдЦреАрд▓ рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреА рдкрд╛рд╡рд▓реЗ рдЖрд╣реЗрдд.

    рд╕рд░рдХрд╛рд░рдиреЗ реирежрейреж рдкрд░реНрдпрдВрдд рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫ рдКрд░реНрдЬреЗрд╡рд░ рднрд░ рджреЗрдгреНрдпрд╛рдЪреЗ рдард░рд╡рд▓реЗ рдЖрд╣реЗ. рдкрдг рд╣реА рд╕реНрд╡рдкреНрдиреЗ рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖рд╛рдд рдЙрддрд░рд╡рд╛рдпрдЪреА рдЕрд╕рддреАрд▓, рддрд░ рд╢рд╛рд╕рди, рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдЖрдгрд┐ рдЖрдкрдг рд╕рдЧрд│реЗ рдПрдХрд╛рдЪ рджрд┐рд╢реЗрдиреЗ рдЪрд╛рд▓рд╛рдпрд▓рд╛ рд╣рд╡реЗ.

    рдорд╣рддреНрд╡рд╛рдЪрд╛ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░

    рдХрд╛рд░реНрдмрди рдЙрддреНрд╕рд░реНрдЬрди рд╣рд╛ рдкреНрд░рд╢реНрди рджреВрд░ рдХреБрдареЗрддрд░реА рдШрдбрдгрд╛рд░рд╛ рдирд╛рд╣реА. рддреЛ рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рдШрд░рд╛рдд, рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рд╕рд╡рдпреАрдВрдд рдЖрдгрд┐ рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рд░реЛрдЬрдЪреНрдпрд╛ рдирд┐рд░реНрдгрдпрд╛рдВрдд рджрдбрд▓реЗрд▓рд╛ рдЖрд╣реЗ.


    рдЖрдЬ рдЖрдкрдг рдереЛрдбрд╛ рдмрджрд▓ рдХреЗрд▓рд╛, рддрд░ рдЙрджреНрдпрд╛рдЪреНрдпрд╛ рдкрд┐рдвреАрд╕рд╛рдареА рдЬрдЧ рдЕрдзрд┐рдХ рд╕реБрд░рдХреНрд╖рд┐рдд, рд╕реНрд╡рдЪреНрдЫ рдЖрдгрд┐ рд░рд╛рд╣рдгреНрдпрд╛рдпреЛрдЧреНрдп рд░рд╛рд╣реАрд▓.
    рд▓рд╣рд╛рди рдкрд╛рд╡рд▓реЗ рдШреНрдпрд╛тАФрдХрд╛рд░рдг рддреАрдЪ рдЙрджреНрдпрд╛рдЪрд╛ рдореЛрдард╛ рдмрджрд▓ рдШрдбрд╡рддрд╛рдд.

    рд╣рд╛ рд▓реЗрдЦ рддреБрдореНрд╣рд╛рд▓рд╛ рдЖрд╡рдбрд▓рд╛ рдЕрд╕реЗрд▓, рддрд░ comment рдордзреНрдпреЗ рдирдХреНрдХреА рд╕рд╛рдВрдЧрд╛. рдЖрдЬрдкрд╛рд╕реВрди рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгрд╛рд╕рд╛рдареА рддреБрдореНрд╣реА рдХреЛрдгрддрд╛ рдПрдХ рдмрджрд▓ рдХрд░рдгрд╛рд░ рдЖрд╣рд╛рдд?

    – рдкреНрд░рд╛. рд╕реБрд░рдЬ рджрд┐рд▓реАрдкрд░рд╛рд╡ рдХреБрд▓рдХрд░реНрдгреА,

    M.E. (E&TC Engg), C-DAC,

    рд╕рд╣рд╛рдпреНрдпрдХ рдкреНрд░рд╛рдзреНрдпрд╛рдкрдХ, JSPM рдЪреЗ рднрд┐рд╡рд░рд╛рдмрд╛рдИ рд╕рд╛рд╡рдВрдд рдЗрдиреНрд╕реНрдЯрд┐рдЯреНрдпреВрдЯ рдСрдл рдЯреЗрдХреНрдиреЙрд▓реЙрдЬреА рдЕрдБрдб рд░рд┐рд╕рд░реНрдЪ, рд╡рд╛рдШреЛрд▓реА, рдкреБрдгреЗ

  • рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖рд╛ рд╕рдВрд╡рд░реНрдзрдирд╛рдЪреА рдХрд╛рд│рд╛рдЪреА рдЧрд░рдЬ

    рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖рд╛ рд╣реА рдХреЗрд╡рд│ рд╕рдВрд╡рд╛рджрд╛рдЪреЗ рдорд╛рдзреНрдпрдо рдирд╕реВрди рддреА рдЖрдкрд▓реА рд╕рд╛рдВрд╕реНрдХреГрддрд┐рдХ рдУрд│рдЦ рдЖрд╣реЗ. рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖рд╛ рдореНрд╣рдгреВрди рдорд░рд╛рдареАрдЪрд╛ рдЧреМрд░рд╡ рд╣реЛрдгреЗ рд╣реА рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХ рдорд░рд╛рдареА рдорд╛рдгрд╕рд╛рдЪреА рдЬрдмрд╛рдмрджрд╛рд░реА рдЖрд╣реЗ. рд╡реНрдпрдХреНрддреАрдЪреНрдпрд╛ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╛рдВрдЪреА рдорд╛рдВрдбрдгреА, рднрд╛рд╡рдирд╛ рд╡реНрдпрдХреНрдд рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдЪреА рдХреНрд╖рдорддрд╛ рдЖрдгрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдорддреНрддреНрд╡рд╛рдЪрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рдпрд╛рдордзреНрдпреЗ рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖реЗрдЪрд╛ рдореЛрдард╛ рд╡рд╛рдЯрд╛ рдЕрд╕рддреЛ. рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрдореБрд│реЗ рдЖрдкрд▓реА рдкрд░рдВрдкрд░рд╛, рдореВрд▓реНрдпреЗ рдЖрдгрд┐ рдЬреАрд╡рдирд╢реИрд▓реА рдЬрддрди рд╣реЛрдд рд░рд╛рд╣рддреЗ. рдореНрд╣рдгреВрдирдЪ рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖рд╛ рд╕рдВрд╡рд░реНрдзрди рд╣реА рдХрд╛рд│рд╛рдЪреА рдирд┐рддрд╛рдВрдд рдЧрд░рдЬ рдЖрд╣реЗ.

    рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрдЪрд╛ рдЗрддрд┐рд╣рд╛рд╕ рдЕрддреНрдпрдВрдд рд╕рдореГрджреНрдз рдЕрд╕реВрди рд╕рдВрддрд╕рд╛рд╣рд┐рддреНрдпрд╛рдиреЗ рддрд┐рд▓рд╛ рд╡реИрдЪрд╛рд░рд┐рдХ рдЙрдВрдЪреА рджрд┐рд▓реА рдЖрд╣реЗ. рд╕рдВрдд рдЬреНрдЮрд╛рдиреЗрд╢реНрд╡рд░рд╛рдВрдиреА тАЬрдорд░рд╛рдареАрдЪреЗ рдХреМрддреБрдХ рдЗрддреБрдХреЗ рдХрд░реАрди, рдЕрдореГрддрд╛рд╣реБрдиреА рдЬрд┐рдВрдХреЗрд▓тАЭ рдЕрд╕реЗ рдореНрд╣рдгрдд рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрдЪрд╛ рдЕрднрд┐рдорд╛рдирд╛рдиреЗ рдЧреМрд░рд╡ рдХреЗрд▓рд╛. рд╕рдВрдд рддреБрдХрд╛рд░рд╛рдо, рдирд╛рдорджреЗрд╡, рдПрдХрдирд╛рде рдпрд╛рдВрдиреА рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рдЕрднрдВрдЧ, рдУрд╡реНрдпрд╛ рдЖрдгрд┐ рднрд╛рд░реБрдбрд╛рдВрдордзреВрди рдорд░рд╛рдареАрд▓рд╛ рд▓реЛрдХрднрд╛рд╖реЗрдЪреЗ рд╕реНрдерд╛рди рдорд┐рд│рд╡реВрди рджрд┐рд▓реЗ. рдпрд╛ рд╕рдВрддрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рд▓реЗрдЦрдирд╛рдореБрд│реЗ рдорд░рд╛рдареА рд╕рд░реНрд╡рд╕рд╛рдорд╛рдиреНрдп рдорд╛рдгрд╕рд╛рдЪреНрдпрд╛ рдЬреАрд╡рдирд╛рдЪрд╛ рдЕрд╡рд┐рднрд╛рдЬреНрдп рднрд╛рдЧ рдмрдирд▓реА. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдорд░рд╛рдареА рд╣реА рд╢реНрд░рджреНрдзрд╛, рдЬреНрдЮрд╛рди рдЖрдгрд┐ рдЕрдиреБрднрд╡рд╛рдВрдЪреА рднрд╛рд╖рд╛ рдард░рд▓реА.

    рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖рд╛ рд╣реА рднрд╛рд╡рдирд╛, рдкреНрд░реЗрдо рдЖрдгрд┐ рдирд╛рддреЗрд╕рдВрдмрдВрдз рдпрд╛рдВрдЪреЗ рд╕рд░реНрд╡рд╛рдд рдкреНрд░рднрд╛рд╡реА рдорд╛рдзреНрдпрдо рдЖрд╣реЗ. рдХреБрдЯреБрдВрдмрд╛рддреАрд▓ рд╕рдВрд╡рд╛рдж рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖реЗрдд рдЭрд╛рд▓реНрдпрд╛рд╕ рдЖрдкреБрд▓рдХреА, рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╛рд╕ рдЖрдгрд┐ рд╕рдордЬ рд╡рд╛рдврддреЗ. рдорд╛рдгреВрд╕ рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖реЗрдд рдЬрд┐рддрдХрд╛ рд╕рд╣рдЬ, рд╕реНрдкрд╖реНрдЯ рдЖрдгрд┐ рдкреНрд░рд╛рдорд╛рдгрд┐рдХрдкрдгреЗ рд╡реНрдпрдХреНрдд рд╣реЛрддреЛ, рддрд┐рддрдХрд╛ рддреЛ рдЗрддрд░ рдХреЛрдгрддреНрдпрд╛рд╣реА рднрд╛рд╖реЗрдд рд╣реЛрдК рд╢рдХрдд рдирд╛рд╣реА. рдпрд╛рдореБрд│реЗ рдЖрддреНрдорд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╛рд╕ рд╡рд╛рдврддреЛ рдЖрдгрд┐ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдорддреНрддреНрд╡ рдЕрдзрд┐рдХ рд╕рд╢рдХреНрдд рдмрдирддреЗ. рдЕрд╢рд╛ рд╕реБрджреГрдв рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдорддреНрддреНрд╡рд╛рдореБрд│реЗ рдХрд░рд┐рдЕрд░рдЪреНрдпрд╛ рд╕рдВрдзреАрд╣реА рдЕрдзрд┐рдХ рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рд╣реЛрддрд╛рдд.

    рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрд▓рд╛ рдЕрдиреЗрдХ рдереЛрд░ рд▓реЗрдЦрдХ, рдХрд╡реА рдЖрдгрд┐ рдирд╛рдЯрдХрдХрд╛рд░рд╛рдВрдиреА рд╕рдореГрджреНрдз рдХреЗрд▓реЗ рдЖрд╣реЗ. рдкреБ. рд▓. рджреЗрд╢рдкрд╛рдВрдбреЗ рдпрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рд▓реЗрдЦрдирд╛рддреВрди рдорд░рд╛рдареАрддреАрд▓ рд╡рд┐рдиреЛрдж рдЖрдгрд┐ рд╕рдВрд╡реЗрджрдирд╢реАрд▓рддрд╛ рдкреНрд░рдХрдЯ рд╣реЛрддреЗ. рд╡рд┐. рд╕. рдЦрд╛рдВрдбреЗрдХрд░, рдЧ. рджрд┐. рдорд╛рдбрдЧреВрд│рдХрд░, рд╡рд┐рдЬрдп рддреЗрдВрдбреБрд▓рдХрд░, рд╢рд┐рд╡рд╛рдЬреА рд╕рд╛рд╡рдВрдд рдпрд╛рдВрдиреА рд╕рдорд╛рдЬ, рдорд╛рдгреВрд╕ рдЖрдгрд┐ рдореВрд▓реНрдпрд╛рдВрд╡рд░ рд╕рдЦреЛрд▓ рд▓реЗрдЦрди рдХреЗрд▓реЗ. рддреНрдпрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рд╕рд╛рд╣рд┐рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрдЪрд╛ рд╢рдмреНрджрд╕рдВрдЧреНрд░рд╣ рдЖрдгрд┐ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╡рд┐рд╢реНрд╡ рдЕрдзрд┐рдХ рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рдЭрд╛рд▓реЗ. рдорд░рд╛рдареА рд╕рд╛рд╣рд┐рддреНрдпрд╛рдиреЗ рд╕рдорд╛рдЬрдкреНрд░рдмреЛрдзрдирд╛рдЪреА рдореЛрдареА рднреВрдорд┐рдХрд╛ рдмрдЬрд╛рд╡рд▓реА рдЖрд╣реЗ.

    рдЖрдЬрдЪреНрдпрд╛ рдзрд╛рд╡рдкрд│реАрдЪреНрдпрд╛ рдпреБрдЧрд╛рдд рдХрд╛рд╣реА рд▓реЛрдХ рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдЯрд╛рд│рддрд╛рдирд╛ рджрд┐рд╕рддрд╛рдд. рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖реЗрдХрдбреЗ рджреБрд░реНрд▓рдХреНрд╖ рд╣реЛрдгреЗ рд╣реА рдЪрд┐рдВрддрд╛рдЬрдирдХ рдмрд╛рдм рдЖрд╣реЗ. рднрд╛рд╖реЗрдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдХрдореА рдЭрд╛рд▓реНрдпрд╛рд╕ рд╕рдВрд╡рд╛рджрд╛рддреАрд▓ рджрд░реА рд╡рд╛рдврддреЗ рдЖрдгрд┐ рдЧреИрд░рд╕рдордЬ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рд╣реЛрддрд╛рдд. рдпрд╛рдЪрд╛ рдкрд░рд┐рдгрд╛рдо рд╕рд╛рдорд╛рдЬрд┐рдХ рд╕рд▓реЛрдЦрд╛ рдЖрдгрд┐ рдорд╛рдирд╕рд┐рдХ рдЖрд░реЛрдЧреНрдпрд╛рд╡рд░рд╣реА рд╣реЛрдК рд╢рдХрддреЛ. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдорд░рд╛рдареАрдЪрд╛ рджреИрдирдВрджрд┐рди рд╡рд╛рдкрд░ рдЬрд╛рдгреАрд╡рдкреВрд░реНрд╡рдХ рд╡рд╛рдврд╡рдгреЗ рдЕрддреНрдпрд╛рд╡рд╢реНрдпрдХ рдЖрд╣реЗ.

    рдорд░рд╛рдареА рдкреБрд╕реНрддрдХреЗ рд╡рд╛рдЪрдгреЗ, рдХрд╡рд┐рддрд╛ рдРрдХрдгреЗ рдЖрдгрд┐ рд╕рдВрд╡рд╛рдж рд╕рд╛рдзрдгреЗ рдпрд╛рдореБрд│реЗ рднрд╛рд╖реЗрдЪреЗ рд╕рдВрд╡рд░реНрдзрди рд╣реЛрддреЗ. рд╡рд╛рдЪрдирд╛рдореБрд│реЗ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рдкреНрд░рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдкреНрд░рдЧрд▓реНрдн рд╣реЛрддреЗ рдЖрдгрд┐ рднрд╛рд╖реЗрд╡рд░ рдкреНрд░рднреБрддреНрд╡ рдорд┐рд│рддреЗ. рдирд╡реАрди рд╢реИрдХреНрд╖рдгрд┐рдХ рдзреЛрд░рдгрд╛рдиреБрд╕рд╛рд░ рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖реЗрд▓рд╛ рд╢рд┐рдХреНрд╖рдгрд╛рдд рд╡рд┐рд╢реЗрд╖ рдорд╣рддреНрддреНрд╡ рджреЗрдгреНрдпрд╛рдд рдЖрд▓реЗ рдЖрд╣реЗ. рдЕрдЧрджреА рдЕрднрд┐рдпрд╛рдВрддреНрд░рд┐рдХреА рдЖрдгрд┐ рддрд╛рдВрддреНрд░рд┐рдХ рд╢рд┐рдХреНрд╖рдгрд╛рддрд╣реА рдорд░рд╛рдареАрдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдкреНрд░реЛрддреНрд╕рд╛рд╣рд┐рдд рдХреЗрд▓рд╛ рдЬрд╛рдд рдЖрд╣реЗ. рдпрд╛рдореБрд│реЗ рдЬреНрдЮрд╛рди рдЕрдзрд┐рдХ рд╕рд╣рдЬ рдЖрдгрд┐ рдкрд░рд┐рдгрд╛рдордХрд╛рд░рдХ рд░реАрддреАрдиреЗ рдЖрддреНрдорд╕рд╛рдд рд╣реЛрддреЗ.

    рдмрд╛рд▓рд╡рдпрд╛рддреАрд▓ рд╢рд┐рдХреНрд╖рдг рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖реЗрдд рдЭрд╛рд▓реЗ рддрд░ рдореБрд▓рд╛рдВрдЪрд╛ рдмреМрджреНрдзрд┐рдХ рдЖрдгрд┐ рднрд╛рд╡рдирд┐рдХ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рд╡реЗрдЧрд╛рдиреЗ рд╣реЛрддреЛ. рдорд╛рддреГрднрд╛рд╖реЗрдЪреНрдпрд╛ рдордЬрдмреВрдд рдкрд╛рдпрд╛рд╡рд░ рдЗрддрд░ рднрд╛рд╖рд╛ рд╢рд┐рдХрдгреЗ рдЕрдзрд┐рдХ рд╕реЛрдкреЗ рдЬрд╛рддреЗ. рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрдЪрд╛ рд╡реНрдпрд╛рдХрд░рдгрд╢реБрджреНрдз рдЕрднреНрдпрд╛рд╕ рдХреЗрд▓реНрдпрд╛рд╕ рднрд╛рд╖реЗрдЪреА рд╢реБрджреНрдзрддрд╛ рдЖрдгрд┐ рд╕реМрдВрджрд░реНрдп рдЯрд┐рдХреВрди рд░рд╛рд╣рддреЗ. рдЬреНрдЮрд╛рдиреЗрд╢реНрд╡рд░реА, рджрд╛рд╕рдмреЛрдз, рдпрдпрд╛рддреА, рд╢реНрд░реАрдорд╛рди рдпреЛрдЧреА, рдЫрд╛рд╡рд╛ рдпрд╛рдВрд╕рд╛рд░рдЦреА рдЧреНрд░рдВрдерд╕рдВрдкрджрд╛ рдорд░рд╛рдареАрдЪреНрдпрд╛ рд╡реИрдЪрд╛рд░рд┐рдХ рд╕рдВрдкрдиреНрдирддреЗрдЪреЗ рдкреНрд░рддреАрдХ рдЖрд╣реЗ. рд╣реА рдкрд░рдВрдкрд░рд╛ рдкреБрдвреАрд▓ рдкрд┐рдвреАрдкрд░реНрдпрдВрдд рдкреЛрд╣реЛрдЪрд╡рдгреЗ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЖрд╣реЗ.

    рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖рд╛ рд╣реА рдЖрдкрд▓реА рдЕрд╕реНрдорд┐рддрд╛, рдЖрдкрд▓реА рдореБрд│реЗ рдЖрдгрд┐ рдЖрдкрд▓рд╛ рдЖрддреНрдорд╛ рдЖрд╣реЗ. тАЬрднрд╛рд╖рд╛ рдЯрд┐рдХрд▓реА рддрд░ рд╕рдВрд╕реНрдХреГрддреА рдЯрд┐рдХрддреЗтАЭ рд╣рд╛ рд╕реБрд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдорд░рд╛рдареА рд╕рдВрд╡рд░реНрдзрдирд╛рдЪреЗ рдорд╣рддреНрддреНрд╡ рдЕрдзреЛрд░реЗрдЦрд┐рдд рдХрд░рддреЛ. рдХрд┐рдорд╛рди рдШрд░рд╛рдд рддрд░реА рдорд░рд╛рдареАрдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдХрд░реВрди рдЖрдкрдг рднрд╛рд╖реЗрдкреНрд░рддреА рдЖрдкрд▓реЗ рдХрд░реНрддрд╡реНрдп рдирд┐рднрд╛рд╡реВ рд╢рдХрддреЛ. рдорд░рд╛рдареАрд╡рд░ рдкреНрд░реЗрдо рдХрд░рдгреЗ рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рд╕рдВрд╕реНрдХреГрддреАрд╡рд░ рдкреНрд░реЗрдо рдХрд░рдгреЗ рд╣реЛрдп. рдореНрд╣рдгреВрдирдЪ рдорд░рд╛рдареА рднрд╛рд╖реЗрдЪреЗ рдЬрддрди рдЖрдгрд┐ рд╕рдВрд╡рд░реНрдзрди рд╣реА рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХ рдорд░рд╛рдареА рдорд╛рдгрд╕рд╛рдЪреА рд╕рд╛рдореВрд╣рд┐рдХ рдЬрдмрд╛рдмрджрд╛рд░реА рдЖрд╣реЗ.

    – рдкреНрд░рд╛. рд╕реБрд░рдЬ рджрд┐рд▓реАрдкрд░рд╛рд╡ рдХреБрд▓рдХрд░реНрдгреА, M.E. (E&TC Engg), C-DAC, рд╕рд╣рд╛рдпреНрдпрдХ рдкреНрд░рд╛рдзреНрдпрд╛рдкрдХ, JSPM рдЪреЗ рднрд┐рд╡рд░рд╛рдмрд╛рдИ рд╕рд╛рд╡рдВрдд рдЗрдиреНрд╕реНрдЯрд┐рдЯреНрдпреВрдЯ рдСрдл рдЯреЗрдХреНрдиреЙрд▓реЙрдЬреА рдЕрдБрдб рд░рд┐рд╕рд░реНрдЪ, рд╡рд╛рдШреЛрд▓реА, рдкреБрдгреЗ

  • рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рд▓рд╛ рд╡рдпрд╛рдЪреА рдорд░реНрдпрд╛рджрд╛ рдирд╛рд╣реА

    рд╢рд┐рдХрдгреЗ рд╣реА рдЖрдпреБрд╖реНрдпрднрд░ рдЪрд╛рд▓рдгрд╛рд░реА рдкреНрд░рдХреНрд░рд┐рдпрд╛ рдЖрд╣реЗ рдЖрдгрд┐ рддреНрдпрд╛рд╡рд░ рд╡рдпрд╛рдЪреА рдХреЛрдгрддреАрд╣реА рд╕реАрдорд╛ рдирд╛рд╣реА. рдордирд╛рдд рдЬрд┐рдЬреНрдЮрд╛рд╕рд╛ рдЕрд╕реЗрд▓ рддрд░ рдирд╡реАрди рдЧреЛрд╖реНрдЯреА рд╢рд┐рдХрдгреЗ рдХрдзреАрд╣реА рдЕрд╡рдШрдб рд╡рд╛рдЯрдд рдирд╛рд╣реА. рдЕрдиреЗрдХрджрд╛ рд▓реЛрдХ рдореНрд╣рдгрддрд╛рдд рдХреА рд╡рдп рд╡рд╛рдврд▓реНрдпрд╛рдирдВрддрд░ рд╢рд┐рдХрдгреЗ рдХрдареАрдг рдЬрд╛рддреЗ, рдкрдг рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡рд┐рдХрддреЗрдд рдЗрдЪреНрдЫрд╛рд╢рдХреНрддреА рдЕрд╕реЗрд▓ рддрд░ рддреЗ рд╕рд╣рдЬ рд╢рдХреНрдп рд╣реЛрддреЗ. рдореНрд╣рдгреВрдирдЪ рд╢рд┐рдХрдгреЗ рд╣реЗ рд╡рдпрд╛рдкреЗрдХреНрд╖рд╛ рдордирд╛рдЪреНрдпрд╛ рд╡реГрддреНрддреАрд╡рд░ рдЕрд╡рд▓рдВрдмреВрди рдЕрд╕рддреЗ.

    рд╡рдп рд╡рд╛рдврд▓реЗ рдХреА рдЬрдмрд╛рдмрджрд╛рд▒реНрдпрд╛ рд╡рд╛рдврддрд╛рдд, рдкрд░рдВрддреБ рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рдЪреА рд╢рдХреНрддреА рдХрдореА рд╣реЛрдд рдирд╛рд╣реА. рдЙрд▓рдЯ, рдкреНрд░реМрдв рд╡рдпрд╛рдд рдЖрдкрдг рдЕрдиреБрднрд╡рд╛рдЪреНрдпрд╛ рдЖрдзрд╛рд░реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рдЦреЛрд▓рд╡рд░ рд╢рд┐рдХреВ рд╢рдХрддреЛ. рдЕрдиреБрднрд╡ рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛рд▓рд╛ рдирд╡реАрди рдЧреЛрд╖реНрдЯреА рд╕рдордЬреВрди рдШреЗрдгреНрдпрд╛рд╕ рдорджрдд рдХрд░рддреЛ. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╡рдп рд╡рд╛рдврдгреЗ рд╣реЗ рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рдЪрд╛ рд╡реЗрдЧ рд░реЛрдЦрдд рдирд╛рд╣реА, рддрд░ рддреНрдпрд╛рд▓рд╛ рдпреЛрдЧреНрдп рджрд┐рд╢рд╛ рджреЗрддреЗ.

    рдЕрдиреБрднрд╡ рд╣рд╛ рдкреНрд░реМрдв рд╢рд┐рдХрдгрд╛рд▒реНрдпрд╛рдВрдЪрд╛ рдореЛрдард╛ рдЖрдзрд╛рд░ рдЕрд╕рддреЛ. рдЬреАрд╡рдирд╛рддреАрд▓ рд╡рд┐рд╡рд┐рдз рдкреНрд░рд╕рдВрдЧрд╛рдВрдореБрд│реЗ рдЖрдкрдг рдХреЛрдгрддреА рдЧреЛрд╖реНрдЯ рдХрд╢реА рд╣рд╛рддрд╛рд│рд╛рдпрдЪреА рд╣реЗ рдЕрдзрд┐рдХ рдЪрд╛рдВрдЧрд▓реНрдпрд╛ рдкреНрд░рдХрд╛рд░реЗ рд╕рдордЬрддреЛ. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдирд╡реАрди рдорд╛рд╣рд┐рддреА рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖ рдЕрдиреБрднрд╡рд╛рдВрд╢реА рдЬреЛрдбрд▓реНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рддреА рдЕрдзрд┐рдХ рд╕реНрдкрд╖реНрдЯ рд╣реЛрддреЗ. рдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╢рд┐рдХрд▓реЗрд▓реЗ рдЬреНрдЮрд╛рди рдЕрдзрд┐рдХ рдЯрд┐рдХреВрди рд░рд╛рд╣рддреЗ.

    рдЖрдЬрдЪреЗ рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рдирджреГрд╖реНрдЯреНрдпрд╛ рд╡реЗрдЧрд╛рдиреЗ рдкреБрдвреЗ рдЬрд╛рдгрд╛рд░реЗ рдЬрдЧ рд╕рддрдд рд╢рд┐рдХрдд рд░рд╛рд╣рдгреНрдпрд╛рдЪреА рдорд╛рдЧрдгреА рдХрд░рддреЗ. рдирд╡реАрди рдХреМрд╢рд▓реНрдпреЗ рдЖрддреНрдорд╕рд╛рдд рдХрд░рдгреЗ рд╣реА рдЖрддрд╛ рдЧрд░рдЬ рдмрдирд▓реА рдЖрд╣реЗ. рдЬреЛ рдХрд╛рд│рд╛рдиреБрд╕рд╛рд░ рдмрджрд▓рддреЛ рддреЛрдЪ рдкреБрдвреЗ рдЬрд╛рддреЛ. рдорд╣рд╛рддреНрдорд╛ рдЧрд╛рдВрдзреАрдВрдЪрд╛ рд╕реБрд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдпрд╛рд▓рд╛ рд╕реБрдВрджрд░рдкрдгреЗ рдкреВрд░рдХ рдард░рддреЛ: тАЬрдЬрдгреВ рдЙрджреНрдпрд╛ рдорд░рд╛рдпрдЪреЗ рдЖрд╣реЗ рдЕрд╢рд╛ рд░реАрддреАрдиреЗ рдЬрдЧрд╛, рдЖрдгрд┐ рдЬрдгреВ рдХрд╛рдпрдордЪреЗ рдЬрдЧрд╛рдпрдЪреЗ рдЖрд╣реЗ рдЕрд╢рд╛ рд░реАрддреАрдиреЗ рд╢рд┐рдХрд╛.тАЭ

    рд╕рддрдд рд╢рд┐рдХрдд рд░рд╛рд╣рдгреНрдпрд╛рдЪрд╛ рд╢рд╛рд░реАрд░рд┐рдХ рдЖрдгрд┐ рдорд╛рдирд╕рд┐рдХ рдЖрд░реЛрдЧреНрдпрд╛рд╡рд░рд╣реА рд╕рдХрд╛рд░рд╛рддреНрдордХ рдкрд░рд┐рдгрд╛рдо рд╣реЛрддреЛ. рдореЗрдВрджреВрд▓рд╛ рдирд╡реА рдорд╛рд╣рд┐рддреА рдорд┐рд│рд╛рд▓реНрдпрд╛рдиреЗ рддреЛ рд╕рддрдд рд╕рдХреНрд░рд┐рдп рд░рд╛рд╣рддреЛ рдЖрдгрд┐ рд╕реНрдорд░рдгрд╢рдХреНрддреА рд╕реБрдзрд╛рд░рддреЗ. рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдореЗрдВрджреВрддреАрд▓ рддрд╛рдг рдХрдореА рд╣реЛрддреЛ рдЖрдгрд┐ рдЖрдирдВрджрд╛рдЪреА рднрд╛рд╡рдирд╛ рд╡рд╛рдврддреЗ. рдХрд╛рд╣реА рдЕрднреНрдпрд╛рд╕рд╛рдВрдиреБрд╕рд╛рд░ рд╕рддрдд рд╢рд┐рдХрдд рд░рд╛рд╣рдгрд╛рд░реЗ рд▓реЛрдХ рдорд╛рдирд╕рд┐рдХрджреГрд╖реНрдЯреНрдпрд╛ рдЕрдзрд┐рдХ рд╕реНрдерд┐рд░ рдЖрдгрд┐ рд╕рдорд╛рдзрд╛рдирдХрд╛рд░рдХ рдЬреАрд╡рди рдЬрдЧрддрд╛рдд.

    рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдорддреНрддреНрд╡ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕рд╣реА рдкреНрд░рднрд╛рд╡реАрдкрдгреЗ рд╣реЛрддреЛ. рдирд╡реАрди рдЧреЛрд╖реНрдЯреА рд╢рд┐рдХрд▓реНрдпрд╛рдиреЗ рдЖрддреНрдорд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╛рд╕ рд╡рд╛рдврддреЛ, рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╕рд░рдгреА рд╡рд┐рд╕реНрддрд╛рд░рддреЗ рдЖрдгрд┐ рдирд┐рд░реНрдгрдпрдХреНрд╖рдорддрд╛ рд╡рд┐рдХрд╕рд┐рдд рд╣реЛрддреЗ. рд╡реНрдпрдХреНрддреА рдЕрдзрд┐рдХ рд╕рдВрдпрдореА, рд╕рд░реНрдЬрдирд╢реАрд▓ рдЖрдгрд┐ рд╕рдорд╕реНрдпрд╛рдВрдЪреЗ рд╕рдорд╛рдзрд╛рди рд╢реЛрдзрдгреНрдпрд╛рдд рдХреБрд╢рд▓ рдмрдирддреЗ. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╢рд┐рдХрдгреЗ рд╣реЗ рдХреЗрд╡рд│ рдЬреНрдЮрд╛рди рдорд┐рд│рд╡рдгреНрдпрд╛рдкреБрд░рддреЗ рдорд░реНрдпрд╛рджрд┐рдд рдирд╕реВрди рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдорддреНрддреНрд╡ рдШрдбрд╡рдгреНрдпрд╛рдЪрд╛ рдЖрдзрд╛рд░ рдЖрд╣реЗ.

    рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рд╕рдВрд╕реНрдХреГрддреАрддрд╣реА рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рдЪреЗ рдорд╣рддреНрддреНрд╡ рд╕реНрдкрд╖реНрдЯ рдХреЗрд▓реЗ рдЖрд╣реЗ. рдПрдХ рдкреНрд░рдЪрд▓рд┐рдд рд╕рдВрд╕реНрдХреГрдд рд╢реНрд▓реЛрдХ рддреНрдпрд╛рдЪреА рд╕реБрдВрджрд░ рдЖрдард╡рдг рдХрд░реВрди рджреЗрддреЛ.

    тАЬрд╡рд┐рджреНрдпрд╛ рджрджрд╛рддрд┐ рд╡рд┐рдирдпрдВ, рд╡рд┐рдирдпрд╛рджреН рдпрд╛рддрд┐ рдкрд╛рддреНрд░рддрд╛рдореНред рдкрд╛рддреНрд░рддреНрд╡рд╛рддреН рдзрдирдорд╛рдкреНрдиреЛрддрд┐, рдзрдирд╛рддреН рдзрд░реНрдордВ рддрддрдГ рд╕реБрдЦрдореНрее

    рдЕрд░реНрде: рд╡рд┐рджреНрдпрд╛ рдирдореНрд░рддрд╛ рджреЗрддреЗ, рдирдореНрд░рддреЗрддреВрди рдкрд╛рддреНрд░рддрд╛ рдпреЗрддреЗ; рдкрд╛рддреНрд░рддреЗрддреВрди рд╕рдВрдкрддреНрддреА рдорд┐рд│рддреЗ, рдЖрдгрд┐ рддреНрдпрд╛ рд╕рдВрдкрддреНрддреАрдиреЗ рдзрд░реНрдо рд╡ рдкреБрдвреЗ рд╕реБрдЦ рдкреНрд░рд╛рдкреНрдд рд╣реЛрддреЗ.

    рд╢реЗрд╡рдЯреА, рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рд▓рд╛ рд╡рдпрд╛рдЪреА рд╕реАрдорд╛ рдирд╛рд╣реА рд╣реЗрдЪ рдЦрд░реЗ. рд╕рддрдд рд╢рд┐рдХрдгрд╛рд░реА рд╡реНрдпрдХреНрддреА рдорд╛рдирд╕рд┐рдХрджреГрд╖реНрдЯреНрдпрд╛ рддрд░реБрдг, рд╢рд╛рд░реАрд░рд┐рдХрджреГрд╖реНрдЯреНрдпрд╛ рд╕рдХреНрд░рд┐рдп рдЖрдгрд┐ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╛рдВрдиреА рд╕рдореГрджреНрдз рд╣реЛрддреЗ. рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХ рджрд┐рд╡рд╕ рд╣рд╛ рдирд╡реАрди рдзрдбрд╛ рдШреЗрдКрди рдпреЗрддреЛ рдЖрдгрд┐ рддреЛ рд╕реНрд╡реАрдХрд╛рд░рдгреНрдпрд╛рдЪреА рддрдпрд╛рд░реА рд╣реАрдЪ рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рдЪреНрдпрд╛ рдкреНрд░рдЧрддреАрдЪреА рдХрд┐рд▓реНрд▓реА рдЖрд╣реЗ. рдореНрд╣рдгреВрдирдЪ рдЖрдпреБрд╖реНрдпрднрд░ рд╢рд┐рдХрдд рд░рд╛рд╣рдгреЗ рд╣реЗрдЪ рдЦрд░рдВ рдЬреАрд╡рдирд╛рдЪреЗ рд╕реМрдВрджрд░реНрдп рдЖрд╣реЗ.

    тАУ рд╕реБрд░рдЬ рджрд┐рд▓реАрдкрд░рд╛рд╡ рдХреБрд▓рдХрд░реНрдгреА
    M.E.(E&TC Engg.),C-DAC
    рд╕рд╣рд╛рдпреНрдпрдХ рдкреНрд░рд╛рдзреНрдпрд╛рдкрдХ, JSPM рдЪреЗ рднрд┐рд╡рд░рд╛рдмрд╛рдИ рд╕рд╛рд╡рдВрдд рдЗрдиреНрд╕реНрдЯрд┐рдЯреНрдпреВрдЯ рдСрдл рдЯреЗрдХреНрдиреЙрд▓реЙрдЬреА рдЕрдБрдб рд░рд┐рд╕рд░реНрдЪ, рд╡рд╛рдШреЛрд▓реА, рдкреБрдгреЗ

  • рд╕рдВрд╢реЛрдзрди тАУ рдЖрдЬрдЪреА рдЦрд░реА рд╡реЗрд│реЗрдЪреА рдЧрд░рдЬ

    рдЖрдЬ рдЖрдкрдг рдЬреНрдпрд╛ рдЬрдЧрд╛рдд рдЬрдЧрддреЛ, рддреЗ рдХрд╛рд╣реА рд╡рд░реНрд╖рд╛рдВрдкреВрд░реНрд╡реАрдкреЗрдХреНрд╖рд╛ рдлрд╛рд░ рд╡реЗрдЧрд│рдВ рдЖрд╣реЗ. рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рди, рдФрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХ рдкреНрд░рдЧрддреА рдЖрдгрд┐ рд╢рд┐рдХреНрд╖рдг рдпрд╛рдордзреНрдпреЗ рдкреНрд░рдЪрдВрдб рд╡реЗрдЧрд╛рдиреЗ рдмрджрд▓ рд╣реЛрдд рдЖрд╣реЗрдд. рдХрд╛рд▓ рдЬреЗ рдирд╡реАрди рд╡рд╛рдЯрдд рд╣реЛрддреЗ, рддреЗ рдЖрдЬ рд╕рд░реНрд╡рд╕рд╛рдзрд╛рд░рдг рдЭрд╛рд▓реЗ рдЖрд╣реЗ. рдпрд╛ рд╕рд░реНрд╡ рдмрджрд▓рд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдорд╛рдЧреЗ рдПрдХ рд╢рд╛рдВрдд рдкрдг рдкреНрд░рднрд╛рд╡реА рд╢рдХреНрддреА рдХрд╛рдо рдХрд░рддреЗтАФрддреА рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рд╕рдВрд╢реЛрдзрди. рдореНрд╣рдгреВрдирдЪ рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рд╣реА рдЖрдЬрдЪреА рдЧрд░рдЬ рдЖрд╣реЗ, рд╣реЗ рд╡рд╛рдХреНрдп рдХреЗрд╡рд│ рдШреЛрд╖рд╡рд╛рдХреНрдп рдирд╛рд╣реА рддрд░ рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡ рдЖрд╣реЗ.

    рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдЬрдбрдЬрдВрдмрд╛рд▓ рд╢рдмреНрдж рдирд╡реНрд╣реЗ, рддрд░ рдкреНрд░рд╢реНрди рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рдгреНрдпрд╛рдЪреА рд╕рд╛рдзреА рд╕рд╡рдп рдЖрд╣реЗ. “рд╣реЗ рдЕрд╕реЗрдЪ рдХрд╛ рдЖрд╣реЗ?”, “рдпрд╛рдкреЗрдХреНрд╖рд╛ рдЪрд╛рдВрдЧрд▓реЗ рдХрд░рддрд╛ рдпреЗрдИрд▓ рдХрд╛?” рдЕрд╕реЗ рдкреНрд░рд╢реНрди рдЬреЗрд╡реНрд╣рд╛ рдордирд╛рдд рдпреЗрддрд╛рдд рддреЗрд╡реНрд╣рд╛рдЪ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдЪреА рд╕реБрд░реБрд╡рд╛рдд рд╣реЛрддреЗ. рдЪреБрдХрд╛рдВрдордзреВрди рд╢рд┐рдХрдгреЗ, рдирд╡реНрдпрд╛ рдкрджреНрдзрддреАрдВрдЪреА рдЪрд╛рдЪрдгреА рдХрд░рдгреЗ рдЖрдгрд┐ рд╕реНрд╡рддрдГрдЪреА рд╕рдордЬ рд╡рд╛рдврд╡рдгреЗтАФрд╣рд╛ рд╕рдВрдкреВрд░реНрдг рдкреНрд░рд╡рд╛рд╕ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдЪрд╛ рдЖрд╣реЗ. рдкреБрд╕реНрддрдХрд╛рдд рд▓рд┐рд╣рд┐рд▓реЗрд▓реА рдорд╛рд╣рд┐рддреА рд╣реА рдЬреНрдЮрд╛рдирд╛рдЪреА рд╕реБрд░реБрд╡рд╛рдд рдЕрд╕рддреЗ, рдкрдг рд╢реЛрдзрд▓реЗрд▓реЗ рдЬреНрдЮрд╛рдирдЪ рдЦрд░реА рдкреНрд░рдЧрддреА рдШрдбрд╡рддреЗ.

    рдЖрдЬ рд╕рдорд╛рдЬрд╛рд╕рдореЛрд░ рдЕрдиреЗрдХ рдЕрдбрдЪрдгреА рдЖрд╣реЗрддтАФрдКрд░реНрдЬрд╛ рд╕рдВрдХрдЯ, рдкреНрд░рджреВрд╖рдг, рд╢реЗрддреАрддреАрд▓ рдЕрдирд┐рд╢реНрдЪрд┐рддрддрд╛, рдЖрд░реЛрдЧреНрдпрд╛рдЪреЗ рдкреНрд░рд╢реНрди рдЖрдгрд┐ рд╡рд╛рдврд▓реЗрд▓реЗ рд╕рд╛рдпрдмрд░ рдзреЛрдХреЗ. рдпрд╛ рд╕рдорд╕реНрдпрд╛ рдлрдХреНрдд рдЪрд░реНрдЪрд╛ рдХрд░реВрди рд╕реБрдЯрдд рдирд╛рд╣реАрдд. рддреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдЕрднреНрдпрд╛рд╕, рдкреНрд░рдпреЛрдЧ, рдореЛрдЬрдорд╛рдк рдЖрдгрд┐ рдЙрддреНрддрд░ рд╢реЛрдзрдгреНрдпрд╛рдЪреА рдЬрд┐рджреНрдж рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЕрд╕рддреЗ. рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдореНрд╣рдгрдЬреЗрдЪ рддреЛ рдорд╛рд░реНрдЧ, рдЬреЛ рдЕрдВрдзрд╛рд░рд╛рдд рджрд┐рд╡рд╛ рдкреЗрдЯрд╡рддреЛ. рд╕рдорд╛рдзрд╛рди рджреЗрдгрд╛рд░реЗ рдЙрдкрд╛рдп рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рддреВрдирдЪ рдЬрдиреНрдо рдШреЗрддрд╛рдд.

    рдЬрдЧрд╛рдд рдЬреЗ рджреЗрд╢ рд╕рд░реНрд╡рд╛рдзрд┐рдХ рдкреНрд░рдЧрдд рдЖрд╣реЗрдд, рддреНрдпрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдкрд╛рдпрд╛ рдЕрдЧрджреА рднрдХреНрдХрдо рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рд╡рд░ рдЙрднрд╛ рдЖрд╣реЗ. рддреНрдпрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛рдХрдбреЗ рдкреНрд░рдпреЛрдЧрд╢рд╛рд│рд╛, рдХреБрд╢рд▓ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдХ рдЖрдгрд┐ рдирд╡рдХрд▓реНрдкрдирд╛рдВрдирд╛ рдЖрдзрд╛рд░ рджреЗрдгрд╛рд░реА рдзреЛрд░рдгреЗ рдЖрд╣реЗрдд. рднрд╛рд░рддрд╛рдиреЗ 2047 рдкрд░реНрдпрдВрдд рд╡рд┐рдХрд╕рд┐рдд рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░ рд╡реНрд╣рд╛рдпрдЪреЗ рд╕реНрд╡рдкреНрди рдкрд╛рд╣рд┐рд▓реЗ рдЖрд╣реЗ, рддреЗ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рд╢рд┐рд╡рд╛рдп рд╢рдХреНрдп рдирд╛рд╣реА. рдирд╡реАрди рд╢реЛрдз, рдирд╡реАрди рдЙрджреНрдпреЛрдЧ рдЖрдгрд┐ рдирд╡реАрди рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рддреВрдирдЪ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рд╣реЛрддреАрд▓. рджреЗрд╢ рдЙрднрд╛ рд░рд╛рд╣рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдЬреНрдЮрд╛рдирд╛рдЪреА рд╡реАрдЯ рдЖрдгрд┐ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдЪреА рд╕рд┐рдореЗрдВрдЯ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЖрд╣реЗ.

    рдЖрдкрд▓реНрдпрд╛ рдЖрд╕рдкрд╛рд╕ рджрд┐рд╕рдгрд╛рд░реЗ рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рдирд╣реА рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдЪреЗрдЪ рд░реВрдкрд╛рдВрддрд░ рдЖрд╣реЗ. рдХреГрддреНрд░рд┐рдо рдмреБрджреНрдзрд┐рдорддреНрддрд╛, VLSI, рд░реЛрдмреЛрдЯрд┐рдХреНрд╕, рдЗрд▓реЗрдХреНрдЯреНрд░рд┐рдХ рд╡рд╛рд╣рдирдВ, рдХреНрд╡рд╛рдВрдЯрдо рдХрдВрдкреНрдпреБрдЯрд┐рдВрдЧтАФрд╣реА рд╕рд░реНрд╡ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рдВ рдкреВрд░реНрд╡реА рдХрд▓реНрдкрдирд╛ рд╣реЛрддреА, рдЖрдЬ рд╡рд╛рд╕реНрддрд╡ рдЖрд╣реЗрдд. рд░реЛрдЬрдЪреНрдпрд╛ рдЬреАрд╡рдирд╛рдд рдореЛрдмрд╛рдЗрд▓рдкрд╛рд╕реВрди рдФрд╖рдзрд╛рдкрд░реНрдпрдВрдд рд╕рд░реНрд╡рддреНрд░ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдЪреА рдЫрд╛рдк рджрд┐рд╕рддреЗ. рдЬрд░ рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдерд╛рдВрдмрд▓реЗ, рддрд░ рдкреНрд░рдЧрддреАрд╣реА рдерд╛рдВрдмреЗрд▓. рдореНрд╣рдгреВрди рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рдирд╛рд▓рд╛ рдЗрдВрдзрди рдорд┐рд│рддреЗ рддреЗ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рддреВрдирдЪ.

    рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереНрдпрд╛рдВрдиреА рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдд рд░рд╕ рдШреЗрддрд▓рд╛ рддрд░ рддреНрдпрд╛рдВрдЪреА рджреГрд╖реНрдЯреА рд╡реНрдпрд╛рдкрдХ рдмрдирддреЗ. рдкреБрд╕реНрддрдХрд╛рддреАрд▓ рд╕реВрддреНрд░реЗ рдЖрдгрд┐ рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖ рдЬреАрд╡рдирд╛рддреАрд▓ рд╕рдорд╕реНрдпрд╛ рдпрд╛рддрд▓рд╛ рд╕рдВрдмрдВрдз рддреЗ рд╕реНрд╡рддрдГ рдЕрдиреБрднрд╡реВ рд╢рдХрддрд╛рдд. рдкреНрд░рдпреЛрдЧ рдХрд░рддрд╛рдирд╛ рдЪреБрдХрд╛ рд╣реЛрддрд╛рдд, рдкрдг рддреНрдпрд╛рддреВрдирдЪ рд╢рд┐рдХрдгреНрдпрд╛рдЪреА рдЦрд░реА рд╕реБрд░реБрд╡рд╛рдд рд╣реЛрддреЗ. рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереНрдпрд╛рд▓рд╛ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдХрд░рд╛рдпрд▓рд╛ рд╢рд┐рдХрд╡рддреЗ, рдкреНрд░рд╢реНрди рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╛рдпрд▓рд╛ рдкреНрд░реЗрд░рд┐рдд рдХрд░рддреЗ. рдЕрд╢рд╛ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереНрдпрд╛рдВрддреВрди рдЙрджреНрдпрд╛рдЪреЗ рд╢рд╛рд╕реНрддреНрд░рдЬреНрдЮ, рдЕрднрд┐рдпрдВрддреЗ рдЖрдгрд┐ рдЙрджреНрдпреЛрдЬрдХ рддрдпрд╛рд░ рд╣реЛрддрд╛рдд.

    рд╢рд╛рд│рд╛, рдорд╣рд╛рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдпреЗ рдЖрдгрд┐ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рдкреАрдареЗ рдпрд╛рдВрдиреА рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рд▓рд╛ рдкреЛрд╖рдХ рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдг рджреЗрдгреЗ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЖрд╣реЗ. рдЙрдкрдХрд░рдгрд╛рдВрдиреА рд╕реБрд╕рдЬреНрдЬ рдкреНрд░рдпреЛрдЧрд╢рд╛рд│рд╛, рдкреНрд░реЛрдЬреЗрдХреНрдЯ-рдЖрдзрд╛рд░рд┐рдд рд╢рд┐рдХреНрд╖рдг рдЖрдгрд┐ рдЕрдиреБрднрд╡реА рдорд╛рд░реНрдЧрджрд░реНрд╢рдХрд╛рдВрдЪреА рдорджрдд рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереНрдпрд╛рдВрдирд╛ рдкреБрдвреЗ рдиреЗрддрд╛рдд. рдкрд╛рдард╛рдВрддрд░ рдкрд╛рдареНрдпрдкреБрд╕реНрддрдХрд╛рдкреБрд░рддреЗ рдорд░реНрдпрд╛рджрд┐рдд рдЕрд╕рддреЗ, рдкрдг рдкреНрд░рдпреЛрдЧрд╛рддреВрди рдорд┐рд│рдгрд╛рд░реЗ рдЬреНрдЮрд╛рди рдЯрд┐рдХрддреЗ. рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдЪреА рдореЛрдХрд│реАрдХ рдорд┐рд│рд╛рд▓реА рдХреА рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдЪреА рдирд╛рдВрджреА рд╣реЛрддреЗ. рдЕрд╢рд╛ рд╡рд╛рддрд╛рд╡рд░рдгрд╛рдореБрд│реЗ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереА рдлрдХреНрдд рд╢рд┐рдХрдд рдирд╛рд╣реА, рддрд░ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рдХрд░реВ рд▓рд╛рдЧрддреЛ.


    рдЙрджреНрдпреЛрдЧрдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдЖрдгрд┐ рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдпрд╛рдВрдЪреЗ рдирд╛рддреЗ рдкрд░рд╕реНрдкрд░рдкреВрд░рдХ рдЖрд╣реЗ. рдЙрджреНрдпреЛрдЧрд╛рдВрдирд╛ рдирд╡реАрди рдЙрддреНрдкрд╛рджрдирд╛рдВрд╕рд╛рдареА рд╕рдВрд╢реЛрдзрдХрд╛рдВрдЪреА рдЧрд░рдЬ рдЕрд╕рддреЗ рдЖрдгрд┐ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдХрд╛рдВрдирд╛ рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖ рд╡рд╛рдкрд░рд╛рд╕рд╛рдареА рдЙрджреНрдпреЛрдЧрд╛рдВрдЪреЗ рдкрд╛рдардмрд│. рдпрд╛ рд╕рд╣рдХрд╛рд░реНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╕реНрдЯрд╛рд░реНрдЯрдЕрдкреНрд╕ рд╡рд╛рдврддрд╛рдд, рд╡реНрдпрд╛рдкрд╛рд░реА рд╕рдВрдзреА рддрдпрд╛рд░ рд╣реЛрддрд╛рдд рдЖрдгрд┐ рджреЗрд╢рд╛рдЪреА рдЕрд░реНрдерд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛ рдордЬрдмреВрдд рд╣реЛрддреЗ. ‘Make in India’ рдЖрдгрд┐ ‘Atmanirbhar Bharat’ рд╣реА рд╕рдВрдХрд▓реНрдкрдирд╛ рдлрдХреНрдд рдШреЛрд╖рд╡рд╛рдХреНрдп рди рд░рд╛рд╣рддрд╛ рдкреНрд░рддреНрдпрдХреНрд╖рд╛рдд рдпрд╛рд╡реА рддрд░ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рд▓рд╛ рдореБрдЦреНрдп рд╕реНрдерд╛рди рджреНрдпрд╛рд╡реЗ рд▓рд╛рдЧреЗрд▓. рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рд░реЛрдЬрдЧрд╛рд░ рдирд┐рд░реНрдорд┐рддреАрдЪрд╛ рдЖрдзрд╛рд░рд╕реНрддрдВрдн рдЖрд╣реЗ.

    рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдХреЗрд╡рд│ рддрд╛рдВрддреНрд░рд┐рдХ рдирд╕рддреЗ, рддреЗ рдорд╛рдгрд╕рд╛рдЪрд╛ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╣реА рдмрджрд▓рддреЗ. рд╕рдВрдпрдо, рддрд░реНрдХрд╢рдХреНрддреА, рд╡рд┐рд╢реНрд▓реЗрд╖рдг рдХреНрд╖рдорддрд╛ рдЖрдгрд┐ рд╕рд░реНрдЬрдирд╢реАрд▓рддрд╛ рдпрд╛ рдЧреБрдгрд╛рдВрдЪрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рддреВрди рд╣реЛрддреЛ. рдХреБрддреВрд╣рд▓ рдЬрд┐рд╡рдВрдд рд░рд╛рд╣рд┐рд▓реЗ рдХреА рдкреНрд░рдЧрддреА рдХрдзреАрдЪ рдерд╛рдВрдмрдд рдирд╛рд╣реА. рдЬреНрдЮрд╛рди рд╡рд╛рдврддреЗ рддрд╕реЗ рд╕рдорд╛рдЬ рд╕рдореГрджреНрдз рд╣реЛрддреЛ, рд╡рд┐рдЪрд╛рд░ рдкрд░рд┐рдкрдХреНрд╡ рд╣реЛрддрд╛рдд рдЖрдгрд┐ рдирд╡реАрди рдкрд┐рдвреА рдЕрдзрд┐рдХ рд╕рдХреНрд╖рдо рдмрдирддреЗ. рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдорд╛рдгрд╕рд╛рдЪреНрдпрд╛ рдмреМрджреНрдзрд┐рдХ рдкреНрд░рд╡рд╛рд╕рд╛рдЪреА рд╕рд╛рддрддреНрдпрдкреВрд░реНрдг рдЪрдврдг рдЖрд╣реЗ.

    рдПрдХрдВрджрд░реАрдд рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рд╣реА рдЖрдЬрдЪреА рд╕рд░реНрд╡рд╛рдд рдорд╣рддреНрддреНрд╡рд╛рдЪреА рдЧрд░рдЬ рдард░рддреЗ. рджреЗрд╢рд╛рдЪрд╛ рд╡рд┐рдХрд╛рд╕, рдЙрджреНрдпреЛрдЧрд╛рдВрдЪреА рд╡рд╛рдв, рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рдирд╛рдЪреА рдкреНрд░рдЧрддреА рдЖрдгрд┐ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереНрдпрд╛рдВрдЪреЗ рднрд╡рд┐рд╖реНрдптАФрд╕рдЧрд│реЗ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рд╡рд░рдЪ рдЕрд╡рд▓рдВрдмреВрди рдЖрд╣реЗ. рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдлрдХреНрдд рдкреНрд░рдпреЛрдЧ рдирд╡реНрд╣реЗ, рддрд░ рд╡рд┐рдЪрд╛рд░рд╛рдВрдЪреА рджрд┐рд╢рд╛ рдмрджрд▓рдгреНрдпрд╛рдЪреА рд╢рдХреНрддреА рдЖрд╣реЗ. рднрд╛рд░рддрд╛рдиреЗ рдЙрдЬреНрдЬреНрд╡рд▓ рднрд╡рд┐рд╖реНрдпрд╛рдЪреЗ рд╕реНрд╡рдкреНрди рдкрд╛рд╣рд┐рд▓реЗ рдЕрд╕реЗрд▓ рддрд░ рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХрд╛рдиреЗ рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рдЪрд╛ рджрд┐рд╡рд╛ рдкреЗрдЯрд╡рдгреЗ рдЖрд╡рд╢реНрдпрдХ рдЖрд╣реЗ. рдХрд╛рд░рдг рдЙрджреНрдпрд╛рдЪрд╛ рднрд╛рд░рдд рд╕рдВрд╢реЛрдзрдирд╛рддреВрдирдЪ рдШрдбрдгрд╛рд░ рдЖрд╣реЗ.

    –┬а рд╕реБрд░рдЬ рджрд┐рд▓реАрдкрд░рд╛рд╡ рдХреБрд▓рдХрд░реНрдгреА
    M. E. (VLSI Design and Embedded System)
    рд╕рд╣рд╛рдпреНрдпрдХ рдкреНрд░рд╛рдзреНрдпрд╛рдкрдХ, JSPM рдЪреЗ рднрд┐рд╡рд░рд╛рдмрд╛рдИ рд╕рд╛рд╡рдВрдд рдЗрдиреНрд╕реНрдЯрд┐рдЯреНрдпреВрдЯ рдСрдл рдЯреЗрдХреНрдиреЙрд▓реЙрдЬреА рдЕрдБрдб рд░рд┐рд╕рд░реНрдЪ, рд╡рд╛рдШреЛрд▓реА, рдкреБрдгреЗ

  • рдЕрддрд┐рд╕реВрдХреНрд╖реНрдо рдЪрд┐рдкреНрд╕, рдЕрд╕реАрдо рд╢рдХреНрдпрддрд╛ тАФ VLSI рдЪреЗ рднрд╡рд┐рд╖реНрдп

    1) VLSI рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдХрд╛рдп?

    рдЖрдкрдг рдЬреЗ рдореЛрдмрд╛рдЗрд▓ рд╡рд╛рдкрд░рддреЛ, рдлреЛрдЯреЛ рдХрд╛рдврддреЛ, рдЧрд╛рдгреА рдРрдХрддреЛ, YouTube рдкрд╛рд╣рддреЛтАФрд╣реА рд╕рдЧрд│реА рдХрд╛рдореЗ рдХрд░рдгрд╛рд░рд╛ рдПрдХ рдЫреЛрдЯрд╛рд╕рд╛ рдореЗрдВрджреВ рдореНрд╣рдгрдЬреЗ VLSI Chip. VLSI (Very Large-Scale Integration) рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдЕрд╕рдВрдЦреНрдп Transistors (рд╕реВрдХреНрд╖реНрдо рдЗрд▓реЗрдХреНрдЯреНрд░реЙрдирд┐рдХ рд╕реНрд╡рд┐рдЪреЗрд╕) рдПрдХрд╛ рд▓рд╣рд╛рди рдЪрд┐рдкрдордзреНрдпреЗ рдмрд╕рд╡рдгреЗ. рдЬрд╢реА рдореЛрдареА рд▓рд╛рдпрдмреНрд░рд░реА рдПрдХрд╛ рдИ-рдкреБрд╕реНрддрдХрд╛рдд рдареЗрд╡рддрд╛ рдпреЗрддреЗ, рддрд╢реА рдЕрдмреНрдЬреЛ рдЯреНрд░рд╛рдВрдЭрд┐рд╕реНрдЯрд░ рдПрдХрд╛ рдЪрд┐рдкрдордзреНрдпреЗ рдареЗрд╡рд▓реА рдЬрд╛рддрд╛рдд.

    2) рдХрд╛рд▓ тАУ рдЖрдЬ тАУ рдЖрдгрд┐ рдЙрджреНрдпрд╛ : VLSI рдЪрд╛ рдкреНрд░рд╡рд╛рд╕

    рдкреВрд░реНрд╡реА рдЙрдкрдХрд░рдгреЗ рдорд░реНрдпрд╛рджрд┐рдд рдХрд╛рдореЗ рдХрд░рдгрд╛рд░реА рд╣реЛрддреА тАФ рдлреЛрди рдлрдХреНрдд рдмреЛрд▓рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА, рдХреЕрдореЗрд░рд╛ рдлрдХреНрдд рдлреЛрдЯреЛрд╕рд╛рдареА. рдЖрдЬ рдПрдХрдЪ рдбрд┐рд╡реНрд╣рд╛рдЗрд╕ рдЕрдиреЗрдХ рдХрд╛рдореЗ рд╣рд╛рддрд╛рд│рддреЗ, рдХрд╛рд░рдг рдЪрд┐рдкреНрд╕ рдЖрддрд╛ рдкреНрд░рдЪрдВрдб рд╢рдХреНрддрд┐рд╢рд╛рд▓реА рдЖрд╣реЗрдд.
    рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рдирд╛рдЪреА рд╡рд╛рдЯрдЪрд╛рд▓ рд╕рд╛рдзрд╛рд░рдг рдЕрд╢реА:
    рднреВрддрдХрд╛рд│  тЖТ рдХрдореА рдХреНрд╖рдорддрд╛, рдХрдореА рд╡реЗрдЧ
    рдЖрдЬ      тЖТ рдЬрд▓рдж рдкреНрд░реЛрд╕реЗрд╕рд┐рдВрдЧ, рд╕реНрдорд╛рд░реНрдЯ рд╕рд┐рд╕реНрдЯрдореНрд╕
    рднрд╡рд┐рд╖реНрдп тЖТ рдЕрддреАрд╕реВрдХреНрд╖реНрдо, рдЕрдиреЗрдХ рдкрдЯреАрдВрдиреА рдмреБрджреНрдзрд┐рдорд╛рди рд╡ рдКрд░реНрдЬрд╛-рдмрдЪрдд рдХрд░рдгрд╛рд░реЗ рдЪрд┐рдкреНрд╕

    3) 2040 рдордзреАрд▓ рдЪрд┐рдкреНрд╕ тАФ рдЖрдХрд╛рд░рд╛рдиреЗ рдЫреЛрдЯреЗ, рдХреНрд╖рдорддреЗрдиреЗ рднрд╡реНрдп

    рдпреЗрдгрд╛рд▒реНрдпрд╛ рдХрд╛рд│рд╛рддреАрд▓ VLSI Chips:
    тЬФ рд╕рдзреНрдпрд╛рдЪреНрдпрд╛ рдЙрдкрдХрд░рдгрд╛рдВрдкреЗрдХреНрд╖рд╛ рдЦреВрдк рдЬрд▓рдж рдирд┐рд░реНрдгрдп рдШреЗрддреАрд▓
    тЬФ рдХрдореА рдЙрд╖реНрдгрддрд╛ рдЖрдгрд┐ рдХрдореА рд╡реАрдЬ рд╡рд╛рдкрд░рддреАрд▓
    тЬФ рд╣рд╛рддрд╛рддреАрд▓ рдШрдбреНрдпрд╛рд│рд╛рдПрд╡рдвреНрдпрд╛ рдЫреЛрдЯреНрдпрд╛ рд╕рд╛рдзрдирд╛рдд рд╕рдВрдЧрдгрдХрд╛рдЗрддрдХреА рддрд╛рдХрдж рдЕрд╕реЗрд▓
    рдЬрдгреВ рдЦрд┐рд╢рд╛рдд рд╕реБрдкрд░рдХрдВрдкреНрдпреБрдЯрд░ рдЕрд╕реЗрд▓.

    4) 3D ICs рдЖрдгрд┐ Chiplet Design тАФ рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рдирд╛рдЪреА рдкреБрдврдЪреА рдкрд╛рдпрд░реА

    рдЖрдЬрдЪреЗ рдЪрд┐рдкреНрд╕ рдПрдХрд╛рдЪ рд╕рдкрд╛рдЯ рдкрдЯрд▓рд╛рд╡рд░ рдЕрд╕рддрд╛рдд. рднрд╡рд┐рд╖реНрдпрд╛рдд рдерд░рд╛рд╡рд░ рдерд░ рдЙрднреЗ рдЪрд┐рдкреНрд╕ (3D ICs) рдмрдирддреАрд▓тАФрдкреБрд╕реНрддрдХрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдЧрдВрдЬреАрд╕рд╛рд░рдЦреЗ. рддреНрдпрд╛рдЪреЗ рдлрд╛рдпрджреЗ:
    ЁЯУМ рдХрдореА рдЕрдВрддрд░ = рдЬрд╛рд╕реНрдд рд╡реЗрдЧ
    ЁЯУМ рдПрдХрд╛рдЪ рдЬрд╛рдЧреЗрдд рдЬрд╛рд╕реНрдд рдШрдЯрдХ
    ЁЯУМ рдХрдореА рдЙрд░реНрдЬрд╛ рдиреБрдХрд╕рд╛рди
    Chiplet Design рдореНрд╣рдгрдЬреЗ CPU, GPU, Memory, AI Blocks рд╡реЗрдЧрд╡реЗрдЧрд│реЗ рддрдпрд╛рд░ рдХрд░реВрди Lego рд╕рд╛рд░рдЦреЗ рдЬреЛрдбрдгреЗ. рдпрд╛рдореБрд│реЗ рдирд╡реНрдпрд╛ рдЪрд┐рдкреНрд╕рдЪреА рдирд┐рд░реНрдорд┐рддреА рдЕрдзрд┐рдХ рд▓рд╡рдЪрд┐рдХ рд╡ рдЬрд▓рдж рд╣реЛрдИрд▓.

    5) AI-Driven Chip Design тАФ рдорд╛рдгрд╕рд╛рд╕реЛрдмрдд рдЖрддрд╛ рдорд╢реАрдирд╣реА рд╢рд┐рдХрдгрд╛рд░

    рдЖрдЬ рдЪрд┐рдк рдбрд┐рдЭрд╛рдЗрди рдЖрдгрд┐ рдЪрд╛рдЪрдгреА рдХрд░рд╛рдпрд▓рд╛ рдорд╣рд┐рдиреНрдпрд╛рдВрдЪрд╛ рдХрд╛рд▓рд╛рд╡рдзреА рд▓рд╛рдЧрддреЛ. 2040 рдкрд░реНрдпрдВрдд AI рд╣реЗ рдХрд╛рдо рдорд╛рдгрд╕рд╛рд╕реЛрдмрдд рд╕рд╛рдорд╛рдпрд┐рдХ рдХрд░реЗрд▓. Layout рдЖрдгрд┐ Routing AI рд╕реНрд╡рддрдГ рдСрдкреНрдЯрд┐рдорд╛рдИрдЬ рдХрд░реЗрд▓. рдЪреБрдХрд╛ рдУрд│рдЦрдгреЗ рд╡ рджреБрд░реБрд╕реНрддреА рд╡реЗрдЧрд╛рдиреЗ рд╣реЛрдИрд▓. Chip Development Cycle рд▓рд╣рд╛рди рд╣реЛрдИрд▓. рдЬрд╕рд╛ Google Maps рд╡рд╛рдЯ рджрд╛рдЦрд╡рддреЛ, рддрд╕рд╛рдЪ AI рдЪрд┐рдк рддрдпрд╛рд░ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдЪрд╛ рд╕рд░реНрд╡реЛрддреНрддрдо рдорд╛рд░реНрдЧ рд╢реЛрдзреЗрд▓.


    6) Neuromorphic тАФ рдореЗрдВрджреВрд╕рд╛рд░рдЦреЗ рд╢рд┐рдХрдгрд╛рд░реЗ рдЪрд┐рдкреНрд╕

    Neuromorphic Chips рдорд╛рдгрд╕рд╛рдЪреНрдпрд╛ рдореЗрдВрджреВрд╕рд╛рд░рдЦреЗ рдХрд╛рд░реНрдп рдХрд░рддрд╛рдд. рддреЗ рдЕрдиреБрднрд╡рд╛рддреВрди рд╢рд┐рдХреВ рд╢рдХрддрд╛рдд, рд╕реБрдзрд╛рд░реВ рд╢рдХрддрд╛рдд. рдпрд╛рдореБрд│реЗ рднрд╡рд┐рд╖реНрдпрд╛рддреАрд▓ рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рди рдЕрд╕реЗ рджрд┐рд╕реВ рд╢рдХрддреЗ:
    ЁЯдЦ рд╕реНрд╡рддрдГ рдирд┐рд░реНрдгрдп рдШреЗрдгрд╛рд░реЗ рд░реЛрдмреЛрдЯ
    ЁЯЪЧ Driver-less Car рдЕрдзрд┐рдХ рд╕реБрд░рдХреНрд╖рд┐рдд
    ЁЯПа Smart Home рд╕реНрд╡рддрдГ рдКрд░реНрдЬрд╛ рдирд┐рдпрдВрддреНрд░рд┐рдд рдХрд░рдгрд╛рд░реЗ
    ЁЯОЩ Voice & Vision рдУрд│рдЦ рдЕрдзрд┐рдХ рдорд╛рдирд╡реА-рд╕рд░рд╢реА


    7) Quantum Inspired Circuits тАФ рдкреБрдврдЪреНрдпрд╛ рдкрд┐рдвреАрдЪрд╛ рдЦреЗрд│ рдмрджрд▓рдгрд╛рд░

    Quantum Computing рд╣реЗ рднрд╡рд┐рд╖реНрдпрд╛рддреАрд▓ рдореЛрдардВ рдкрд╛рдКрд▓ рдЖрд╣реЗ. рд╕рдзреНрдпрд╛рдЪреЗ рдЪрд┐рдкреНрд╕ рдереЗрдЯ Quantum рдкреНрд░рдХреНрд░рд┐рдпреЗрд▓рд╛ рд╣рд╛рддрд╛рд│реВ рд╢рдХрдд рдирд╛рд╣реАрдд, рдкрдг Hybrid Control Circuits рддрдпрд╛рд░ рд╣реЛрддреАрд▓.
    VLSI рдпрд╛ рдЬрдЧрд╛рд▓рд╛ Quantum рд╕реЛрдмрдд рдЬреЛрдбрдгрд╛рд░рд╛ рдкреВрд▓ рдард░реЗрд▓.

    8) Green VLSI тАФ рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдг-рдкрд╣рд┐рд▓реЗ рддрдВрддреНрд░рдЬреНрдЮрд╛рди

    Chip рдмрдирд╡рддрд╛рдирд╛ рдКрд░реНрдЬрд╛, рдкрд╛рдгреА рдЖрдгрд┐ рд░рд╕рд╛рдпрдиреЗ рдЬрд╛рд╕реНрдд рд▓рд╛рдЧрддрд╛рдд.
    рднрд╡рд┐рд╖реНрдпрд╛рдд рдХрдореА рдКрд░реНрдЬрд╛ рд╡рд╛рдкрд░рдгрд╛рд░реЗ, рдЕрдзрд┐рдХ рдЯрд┐рдХрд╛рдК рдЖрдгрд┐ рдкрд░реНрдпрд╛рд╡рд░рдгрдкреВрд░рдХ рдЪрд┐рдкреНрд╕ рд╡рд┐рдХрд╕рд┐рдд рдХреЗрд▓реЗ рдЬрд╛рддреАрд▓.
    Technology + Nature = Balanced Future

    9) рднрд╛рд░рддрд╛рдЪреА рд╡рд╛рдЯрдЪрд╛рд▓ тАФ рд╡рд╛рдкрд░рдХрд░реНрддреНрдпрд╛рдкрд╛рд╕реВрди рдЙрддреНрдкрд╛рджрдХ рджреЗрд╢рд╛рдХрдбреЗ

    рднрд╛рд░рдд рдЖрдЬ Semiconductor Design, Research рдЖрдгрд┐ Manufacturing рдордзреНрдпреЗ рдЙрднрд╛рд░реА рдШреЗрдд рдЖрд╣реЗ. Government Schemes, Startup Culture, Design Labs, Skill Training рдпрд╛рдореБрд│реЗ рднрд╛рд░рдд рдкреБрдвреЗ Chip Maker Nation рдмрдиреВ рд╢рдХрддреЛ. рдЖрдЬрдЪреЗ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереА рдЙрджреНрдпрд╛рдЪреЗ Chip Scientist рдЖрдгрд┐ Innovator рдмрдиреВ рд╢рдХрддрд╛рдд.



    10) рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереНрдпрд╛рдВрд╕рд╛рдареА рд╕реБрд╡рд░реНрдгрд╕рдВрдзреА тАФ Future Jobs

    рдпрд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рд╛рдд рд╡рд┐рд╡рд┐рдз рдХрд░рд┐рдЕрд░ рдорд╛рд░реНрдЧ рдЙрдкрд▓рдмреНрдз рдЖрд╣реЗрдд:
    ЁЯОп Chip Design
    ЁЯОп Verification & Testing
    ЁЯОп Physical Layout
    ЁЯОп Robotics + Embedded Systems
    ЁЯОп AI + Hardware Integration
    Technology рд╡рд╛рдврдд рд░рд╛рд╣рдд рдЕрд╕рд▓реНрдпрд╛рдиреЗ VLSI рдордзреАрд▓ Jobs рдерд╛рдВрдмрдгрд╛рд░ рдирд╛рд╣реАрдд тАФ рд╡рд╛рдврдд рд░рд╛рд╣рддреАрд▓.

    11) VLSI рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдХрд▓реНрдкрдирд╛рдВрдиреА рднрд░рд▓реЗрд▓рдВ рднрд╡рд┐рд╖реНрдп

    рднрд╡рд┐рд╖реНрдп 2040 рд╣реЗ рдЖрдЬрдЪ рддрдпрд╛рд░ рд╣реЛрдд рдЖрд╣реЗ. рд╣рд╛рддрд╛рддреАрд▓ рдореЛрдмрд╛рдИрд▓ рдЙрджреНрдпрд╛ рдЖрдгрдЦреА рдмреБрджреНрдзрд┐рдорд╛рди рд╣реЛрдИрд▓, рдХрд╛рд░ рд╕реНрд╡рддрдГ рдЪрд╛рд▓реЗрд▓, рдШрд░реЗ рдКрд░реНрдЬрд╛ рд╕реНрд╡рддрдГ рд╡реНрдпрд╡рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд рдХрд░рддреАрд▓.рд╣реЗ рд╕рдЧрд│рдВ рд╢рдХреНрдп рд╣реЛрдгрд╛рд░ рддреНрдпрд╛ рдПрдХрд╛ рд╕реВрдХреНрд╖реНрдо рдЪрд┐рдкрдореБрд│реЗ тАФ VLSI рдореБрд│реЗ.

    VLSI = рдЖрдЬрдЪреА рдЧрд░рдЬ + рдЙрджреНрдпрд╛рдЪрд╛ рдкрд╛рдпрд╛ + рдкреБрдвреАрд▓ рдкрд┐рдвреАрдЪреА рд╕рдВрдзреА

    – рд╕реБрд░рдЬ рджрд┐рд▓реАрдкрд░рд╛рд╡ рдХреБрд▓рдХрд░реНрдгреА

    M. E. (VLSI Design and Embedded System),
    рд╕рд╣рд╛рдпреНрдпрдХ рдкреНрд░рд╛рдзреНрдпрд╛рдкрдХ, JSPM рдЪреЗ рднрд┐рд╡рд░рд╛рдмрд╛рдИ рд╕рд╛рд╡рдВрдд рдЗрдиреНрд╕реНрдЯрд┐рдЯреНрдпреВрдЯ рдСрдл рдЯреЗрдХреНрдиреЙрд▓реЙрдЬреА рдЕрдБрдб рд░рд┐рд╕рд░реНрдЪ, рд╡рд╛рдШреЛрд▓реА, рдкреБрдгреЗ

  • Electromagnetic Field Engineering тАУ The Backbone of Modern Communication

    Electromagnetic Field Engineering is an important subject in Electronics and Communication. It mainly deals with electric fields and magnetic fields, which are invisible but exist everywhere around us. These fields help us send information from one place to another. Today, when communication is a daily need, understanding electromagnetic fields becomes very important.

    Communication plays a big role in human life. We talk through mobile phones, use internet, watch television, listen to radio and send messages instantly. All this happens because electromagnetic waves carry signals. Without these waves, communication cannot work. That is why Electromagnetic Field Engineering is the basic foundation of communication engineering.

    The subject begins with simple concepts like scalar and vector. A scalar has only value, like temperature or time. A vector has value and direction, like force or velocity. We study vectors because electric and magnetic fields always have direction. Knowing this helps us understand how fields move and interact.

    Next, we learn about coordinate systems. They help us find the position of points in space. There are mainly three types тАФ Cartesian, Cylindrical and Spherical. Each one is useful in different situations. For example, spherical system is helpful while studying antennas, and cylindrical system helps in understanding wires and cables.

    The subject also includes some basic laws, known as electromagnetic theorems. Important ones are Gauss Law, FaradayтАЩs Law and AmpereтАЩs Law. These laws tell us how electric charge behaves, how magnetic fields are generated and how electricity and magnetism are linked. They help students relate theory to real life behaviour of fields.

    Electric Field Intensity and Magnetic Field Intensity are two key topics. Electric intensity explains how strong an electric field is. Magnetic intensity shows the strength of a magnetic field. Both are related to each other and are useful for understanding how waves travel through air or space.

    One of the most important parts of the subject is MaxwellтАЩs Equations. These equations combine electricity and magnetism into one complete theory. They help us understand how electromagnetic waves are created and how they move. MaxwellтАЩs equations are the heart of communication technology used worldwide.

    Transmission lines are also studied in this subject. These are long cables that carry signals from one end to another. They are used in telephones, internet cables, television broadcast lines and other connections. Without learning transmission lines, designing communication systems becomes very difficult.

    Electromagnetic field engineering has many applications in real life. It is used in radar, satellite communication, wireless networks, microwave links, GPS, and many modern devices. Even some medical machines like MRI scanners work on electromagnetic principles. This shows how useful and powerful the subject is.

    Although it sounds technical, its use is very simple in real life. Every call we make, each video we watch online, every message we send тАФ all are possible only because of electromagnetic waves. We enjoy fast communication daily without seeing the science behind it.

    In the end, Electromagnetic Field Engineering is not just a subject for students. It is the foundation of the entire communication world. Without it, wireless communication would not exist. It helps us stay connected across cities, countries and continents. Truly, one cannot imagine communication engineering without electromagnetic field engineering.

    –  Suraj Deeliprao Kulkarni

    ( M.E. E&TC Engineering )

  • тАЬрдкрд╛рдпрдереЙрди: рд╢рд┐рдХрд╛рдпрд▓рд╛ рд╕реЛрдкреА рдЖрдгрд┐ рднрд╡рд┐рд╖реНрдп рдШрдбрд╡рдгрд╛рд░реА рдкреНрд░реЛрдЧреНрд░рд╛рдорд┐рдВрдЧ рднрд╛рд╖рд╛тАЭ

    1) рдкрд╛рдпрдереЙрди рдореНрд╣рдгрдЬреЗ рдХрд╛рдп рдЖрдгрд┐ рддреА рдХреЛрдгреА рддрдпрд╛рд░ рдХреЗрд▓реА?

    рдкрд╛рдпрдереЙрди рд╣реА рд╕рдВрдЧрдгрдХрд╛рддреАрд▓ рд╕рд░реНрд╡рд╛рдд рд╕реЛрдкреА рдЖрдгрд┐ рд╡рд╛рдкрд░рдгреНрдпрд╛рд╕ рдЦреВрдк рд╕реЛрдпреАрдЪреА рдкреНрд░реЛрдЧреНрд░рд╛рдорд┐рдВрдЧ рднрд╛рд╖рд╛ рдЖрд╣реЗ. рддрд┐рдЪрд╛ рд╢реЛрдз 1991 рд╕рд╛рд▓реА рдЧреБрдЗрдбреЛ рд╡реНрд╣реЕрди рд░реЙрд╕рдо рдпрд╛ рдиреЗрджрд░рд▓рдБрдбреНрд╕рдордзреАрд▓ рдкреНрд░реЛрдЧреНрд░рд╛рдорд░рдиреЗ рд▓рд╛рд╡рд▓рд╛. рд╣реА рднрд╛рд╖рд╛ рддрдпрд╛рд░ рдХрд░рдгреНрдпрд╛рдорд╛рдЧреЗ рдореБрдЦреНрдп рдЙрджреНрджреЗрд╢ рд╣реЛрддрд╛ тАФ рд╕реЛрдкрдВ рд▓рд┐рд╣рд┐рддрд╛ рдпреЗрдИрд▓, рд╕реЛрдкрдВ рд╡рд╛рдЪрддрд╛ рдпреЗрдИрд▓ рдЖрдгрд┐ рд▓рдЧреЗрдЪ рд╕рдордЬреЗрд▓ рдЕрд╢реА рднрд╛рд╖рд╛ рдмрдирд╡рдгреЗ.




    2) рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪреНрдпрд╛ рдореБрдЦреНрдп рд╡реИрд╢рд┐рд╖реНрдЯреНрдпрд╛рдВрдмрджреНрджрд▓ рд╕реЛрдкреНрдпрд╛ рд╢рдмреНрджрд╛рдд рдорд╛рд╣рд┐рддреА

    рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪреЗ рдХреЛрдб рд▓рд┐рд╣рд┐рдгреЗ рдЦреВрдк рд╕реЛрдкреЗ рдЖрд╣реЗ. рдпрд╛рдд рдЬрд╛рд╕реНрдд рдЕрд╡рдШрдб рдЪрд┐рдиреНрд╣реЗ (symbols) рдХрд┐рдВрд╡рд╛ рдирд┐рдпрдо рдирд╛рд╣реАрдд. рдпрд╛рдд рдСрдмреНрдЬреЗрдХреНрдЯ-рдУрд░рд┐рдПрдиреНрдЯреЗрдб, рдлрдВрдХреНрд╢рдирд▓, рд╕реНрдХреНрд░рд┐рдкреНрдЯрд┐рдВрдЧ рдЕрд╢рд╛ рдЕрдиреЗрдХ рдкрджреНрдзрддреАрдиреЗ рдкреНрд░реЛрдЧреНрд░рд╛рдо рд▓рд┐рд╣рд┐рддрд╛ рдпреЗрддрд╛рдд. рдкрд╛рдпрдереЙрдирдордзреНрдпреЗ рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рдд рддрдпрд╛рд░ рд▓рд╛рдпрдмреНрд░рд░реА рдорд┐рд│рддрд╛рдд, рдЬреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдЕрд╡рдШрдб рдХрд╛рдо рдХрдореА рдХреЛрдбрдордзреНрдпреЗ рдХрд░рддрд╛ рдпреЗрддреЗ.




    3) рдкрд╛рдпрдереЙрди рдЗрддрдХреА рд▓реЛрдХрдкреНрд░рд┐рдп рдХрд╛ рдЖрд╣реЗ?

    рд╣реА рднрд╛рд╖рд╛ рд╢рд┐рдХрд╛рдпрд▓рд╛ рд╕реЛрдкреА рдЕрд╕рд▓реНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереА, рд╕рдВрд╢реЛрдзрдХ рдЖрдгрд┐ рдХрдВрдкрдиреНрдпрд╛ рдпрд╛рдВрдЪреЗ рдкрд╣рд┐рд▓реЗ рдкреНрд░рд╛рдзрд╛рдиреНрдп рдкрд╛рдпрдереЙрди рдЖрд╣реЗ. рдЬрдЧрднрд░рд╛рдд рд▓рд╛рдЦреЛ рдкреНрд░реЛрдЧреНрд░рд╛рдорд░ рд╣реА рднрд╛рд╖рд╛ рд╡рд╛рдкрд░рддрд╛рдд. рдкрд╛рдпрдереЙрдирд╡рд░ рдЖрдзрд╛рд░рд┐рдд рд╕рдореБрджрд╛рдп рдореЛрдард╛ рдЕрд╕рд▓реНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдорджрдд, рдХреЛрдб, рдЙрджрд╛рд╣рд░рдгреЗ, рд╡ рд╕рдВрд╕рд╛рдзрдиреЗ рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рдд рд╕рд╣рдЬ рдорд┐рд│рддрд╛рдд. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рд╡рд╛рдврддрдЪ рдЖрд╣реЗ.




    4) рдкрд╛рдпрдереЙрди рд╢рд┐рдХрдгреЗ рд╕реЛрдкреЗ рдХрд╛ рдЖрд╣реЗ?

    рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪреЗ рд╡рд╛рдХреНрдпрд░рдЪрдирд╛ (syntax) рдЕрдЧрджреА рд╕рд╛рдзреА рдЖрд╣реЗ. рдЬрд╕реЗ рдПрдЦрд╛рджреЗ рд╡рд╛рдХреНрдп рд▓рд┐рд╣рддреЛ рддрд╢реАрдЪ рдХреЛрдбрдЪреА рд░рдЪрдирд╛ рджрд┐рд╕рддреЗ. рдЙрджрд╛рд╣рд░рдгрд╛рд░реНрде, рдлрдХреНрдд print(“Hello”) рд▓рд┐рд╣рд┐рд▓реНрдпрд╛рд╡рд░ рд▓рдЧреЗрдЪ рдЖрдЙрдЯрдкреБрдЯ рдорд┐рд│рддреЗ. рдЬрдЯрд┐рд▓ рдкреНрд░реЛрдЧреНрд░рд╛рдо рджреЗрдЦреАрд▓ рдЯрдкреНрдкреНрдпрд╛рдЯрдкреНрдкреНрдпрд╛рдиреЗ рдЦреВрдк рд╕реЛрдкреЗ рдХрд░реВрди рд▓рд┐рд╣рд┐рддрд╛ рдпреЗрддрд╛рдд. рдореНрд╣рдгреВрдирдЪ рд╣реА рднрд╛рд╖рд╛ рдирд╡рд╢рд┐рдХреНрдпрд╛рдВрд╕рд╛рдареА рд╕рд░реНрд╡реЛрддреНрддрдо рдорд╛рдирд▓реА рдЬрд╛рддреЗ.




    5) рд▓рд╛рдпрдмреНрд░рд░реА рдХрд╢рд╛ рд╡рд╛рдкрд░рд▓реНрдпрд╛ рдЬрд╛рддрд╛рдд? (рд╕реЛрдкрдВ рдЙрджрд╛рд╣рд░рдг)

    рдкрд╛рдпрдереЙрдирдордзреНрдпреЗ pip рдирд╛рд╡рд╛рдЪреНрдпрд╛ рд╕рд╛рдзрдирд╛рдиреЗ рд▓рд╛рдпрдмреНрд░рд░реА рдЗрдВрд╕реНрдЯреЙрд▓ рдХрд░рддрд╛рдд.
    рдЙрджрд╛.:

    pip install numpy

    рддреНрдпрд╛рдирдВрддрд░ рдкреНрд░реЛрдЧреНрд░рд╛рдордордзреНрдпреЗ:

    import numpy as np

    рдЗрддрдХреЗ рд▓рд┐рд╣рд┐рд▓реЗ рдХреА тАШnumpyтАЩ рдордзреАрд▓ рд╕рд░реНрд╡ рд╕реБрд╡рд┐рдзрд╛ рд╡рд╛рдкрд░рддрд╛ рдпреЗрддрд╛рдд.
    рдбреЗрдЯрд╛ рд╕рд╛рдпрдиреНрд╕рд╕рд╛рдареА pandas, рдорд╢реАрди рд▓рд░реНрдирд┐рдВрдЧрд╕рд╛рдареА scikit-learn, рдбреАрдк рд▓рд░реНрдирд┐рдВрдЧрд╕рд╛рдареА TensorFlow рдЖрдгрд┐ PyTorch, рдЧрдгрд┐рддрд╛рд╕рд╛рдареА NumPy рдпрд╛рдВрд╕рд╛рд░рдЦреНрдпрд╛ рд▓рд╛рдпрдмреНрд░рд░реА рдЦреВрдк рдЙрдкрдпреЛрдЧреА рдЖрд╣реЗрдд.




    6) рдиреЛрдХрд░реА рдорд┐рд│рдгреНрдпрд╛рд╕рд╛рдареА рдкрд╛рдпрдереЙрди рдХрд╢реА рдЙрдкрдпреБрдХреНрдд рдЖрд╣реЗ?

    рдЖрдЬ IT рдХрдВрдкрдиреНрдпрд╛рдВрдордзреНрдпреЗ рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪреА рдорд╛рдЧрдгреА рдЦреВрдк рдЖрд╣реЗ. рдбреЗрдЯрд╛ рд╕рд╛рдпрдиреНрд╕, AI, ML, рд╡реЗрдм рдбреЗрд╡реНрд╣рд▓рдкрдореЗрдВрдЯ, рдСрдЯреЛрдореЗрд╢рди, рдЯреЗрд╕реНрдЯрд┐рдВрдЧ, рдХреНрд▓рд╛рдЙрдб рдЕрд╢рд╛ рдЕрдиреЗрдХ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рд╛рдд рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рд╣реЛрддреЛ. Google, Facebook, Amazon, Microsoft, Netflix рдпрд╛рдВрд╕рд╛рд░рдЦреНрдпрд╛ рдореЛрдареНрдпрд╛ рдХрдВрдкрдиреНрдпрд╛ рддреНрдпрд╛рдВрдЪреНрдпрд╛ рдЕрдиреЗрдХ рд╕рд┐рд╕реНрдЯреАрдордордзреНрдпреЗ рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдХрд░рддрд╛рдд. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ рд╣реА рднрд╛рд╖рд╛ рд╢рд┐рдХрд▓реА рдХреА рдиреЛрдХрд░реАрдЪреНрдпрд╛ рд╕рдВрдзреА рднрд░рдкреВрд░ рдорд┐рд│рддрд╛рдд.




    7) рдЗрддрд░ рднрд╛рд╖рд╛рдВрд╢реА рддреБрд▓рдирд╛ тАФ рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрдГ Java рд╢реА

    Java рдордзреНрдпреЗ рдХреЛрдб рд▓рд┐рд╣рд┐рддрд╛рдирд╛ рдирд┐рдпрдо рдХрдбрдХ рдЕрд╕рддрд╛рдд рдЖрдгрд┐ рдкреНрд░рддреНрдпреЗрдХ рдЧреЛрд╖реНрдЯ рд╕реНрдкрд╖реНрдЯ рд▓рд┐рд╣рд╛рд╡реА рд▓рд╛рдЧрддреЗ. рддреНрдпрд╛рдореБрд│реЗ Java рдЪрд╛ рд╡реЗрдЧ рдЪрд╛рдВрдЧрд▓рд╛ рдЕрд╕рддреЛ. рдкрдг рдкрд╛рдпрдереЙрдирдордзреНрдпреЗ рдирд┐рдпрдо рд╕реЛрдкреЗ рдЕрд╕рд▓реНрдпрд╛рдиреЗ рдХреЛрдб рдХрдореА рд▓рд┐рд╣рд╛рд╡рд╛ рд▓рд╛рдЧрддреЛ рдЖрдгрд┐ рдХрд╛рдо рдкрдЯрдХрди рд╣реЛрддреЗ. рдкрд╛рдпрдереЙрдирдордзреНрдпреЗ Java рдкреНрд░рдорд╛рдгреЗрдЪ рдСрдмреНрдЬреЗрдХреНрдЯ-рдУрд░рд┐рдПрдиреНрдЯреЗрдб рдкрджреНрдзрдд, exceptions рдЖрдгрд┐ garbage collection рдпрд╛рдВрд╕рд╛рд░рдЦреНрдпрд╛ рдЧреЛрд╖реНрдЯреА рд╡рд╛рдкрд░рд▓реНрдпрд╛ рдЬрд╛рддрд╛рдд, рдкрдг рдкрд╛рдпрдереЙрди рдЕрдзрд┐рдХ рд▓рд╡рдЪреАрдХ рд╡ рд╡рд╛рдЪрдгреНрдпрд╛рд╕ рд╕реЛрдкреА рдЖрд╣реЗ.




    8) рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪрд╛ рдЙрдкрдпреЛрдЧ рдХреБрдареЗ-рдХреБрдареЗ? (рдЕрдиреЗрдХ рдНрдкреНрд▓рд┐рдХреЗрд╢рдиреНрд╕)

    рдкрд╛рдпрдереЙрдирдЪрд╛ рд╡рд╛рдкрд░ рдЦрд╛рд▓реАрд▓ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рд╛рдд рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рд╡рд░ рдХреЗрд▓рд╛ рдЬрд╛рддреЛ:

    AI рдЖрдгрд┐ рдорд╢реАрди рд▓рд░реНрдирд┐рдВрдЧ

    рдбреЗрдЯрд╛ рд╕рд╛рдпрдиреНрд╕ рдЖрдгрд┐ рдмрд┐рдЧ рдбреЗрдЯрд╛

    рд╡реЗрдм рдбреЗрд╡реНрд╣рд▓рдкрдореЗрдВрдЯ (Django, Flask)

    рдСрдЯреЛрдореЗрд╢рди рдЖрдгрд┐ рд╕реНрдХреНрд░рд┐рдкреНрдЯрд┐рдВрдЧ

    рд╡реИрдЬреНрдЮрд╛рдирд┐рдХ рд╕рдВрд╢реЛрдзрди рдЖрдгрд┐ рд╕рд┐рдореНрдпреБрд▓реЗрд╢рди

    рдЧреЗрдо рдбреЗрд╡реНрд╣рд▓рдкрдореЗрдВрдЯ

    рдиреЗрдЯрд╡рд░реНрдХрд┐рдВрдЧ рдЖрдгрд┐ рд╕рд╛рдпрдмрд░ рд╕рд┐рдХреНрдпреБрд░рд┐рдЯреА


    рдкрд╛рдпрдереЙрди рд╢рд┐рдХрд▓реНрдпрд╛рдиреЗ рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд░реНрдереА, рд╕рдВрд╢реЛрдзрдХ рдЖрдгрд┐ рдХрд╛рдо рдХрд░рдгрд╛рд▒реНрдпрд╛ рд▓реЛрдХрд╛рдВрд╕рд╛рдареА рдЕрдиреЗрдХ рдЕрд╡рд╕рд░ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг рд╣реЛрддрд╛рдд. рд╣реА рднрд╛рд╖рд╛ рднрд╡рд┐рд╖реНрдпрд╛рддрд╣реА рдореЛрдареНрдпрд╛ рдкреНрд░рдорд╛рдгрд╛рдд рд╡рд╛рдкрд░рд▓реА рдЬрд╛рдгрд╛рд░ рдЖрд╣реЗ.

    –  рд╕реБрд░рдЬ рджрд┐рд▓реАрдкрд░рд╛рд╡ рдХреБрд▓рдХрд░реНрдгреА